Илебеҙ йәнә һынау аша үтә

Ялдарҙа илебеҙҙә ҡурҡыныс теракттар булды. Украина террорсылары Рәсәй аэродромдарына, башҡа объекттарға һөжүм ойошторҙо, байтаҡ кеше йәрәхәтләнде, һәләк булды. Күп тә үтмәне Украинаның телеграм-каналдары быға бәйле фейктар тарата ла башланы: имеш, Рәсәй Президенты Владимир Путин был һөжүмдәр арҡаһында оборона министры Андрей Белоусовты отставкаға ебәргән.

“Война с фейками” телеграм-каналы иһә ысынбарлыҡты яҙҙы: Андрей Белоусов үҙ бурыстарын үтәүен дауам итә. Ил аэродромдарына һөжүм фонында Рәсәйгә ҡаршы телеграм-каналдар үҙҙәренең яратҡан тарихын башланы: яңы "таҙартыуҙар" һәм "репрессиялар" тураһында белдереүҙәр. Шул уҡ ваҡытта, әлеге хәлдә, отставкалар дошман өсөн генә файҙалы булыр ине.

Әгәр Белоусов отставкаға китһә, рәсми киң мәғлүмәт саралары был хаҡта яҙыр ине. Әммә улар ҙа, Оборона министрлығы ресурстары ла был хаҡта хәбәр итмәй. Уның урынына ғауғалы яңылыҡты хатта ысын булмаған ВЧК-ОГПУ каналы ла түгел (ул да фейктар таратыуҙа күп тапҡырҙар күҙәтелә), ә уның боттар менән тулы клоны “ташлай”.

Әлеге ваҡытта украин ЦИПСО-һы Рәсәй халҡын деморализациялау өсөн әүҙем рәүештә фейктар ташларға әҙерләнә. Һеҙҙән паникаға бирелмәүегеҙҙе һәм рәсми сығанаҡтарға ғына ышаныуығыҙҙы һорайбыҙ.

“Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы иһә Башҡортостандағы ялған яңылыҡтар менән көрәшен дауам итә. Мәҫәлән, аҙна башында Стәрлетамаҡта “кислоталы” йылғалар ағыуы тураһында хәбәр таралды. Һәм ул йәп-йәшел йылға һүрәте менән оҙатылды. Был яңылыҡты “Республика Йорто” телеграм-каналы яҙҙы һәм властарҙы бер нимә лә эшләмәүҙә ғәйепләне.

Башҡортостан Прокуратураһы һәм Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы мәғлүмәтте тикшерҙе, һәм бына нимә асыҡланды. Ҡаланың Окружная урамы районында бөтөнләй шишмә юҡ. Был мәғлүмәтте Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында ла раҫланылар. “Республика Йорто” кеүек пабликтар йыш ҡына фейк уйлап сығарып, паника тыуҙырыу өсөн яңғырауыҡлы исемдәр ҡуллана.

“Пруфы” һәм уларҙың медиа-менеджеры Рәүфә Рәхимова Руслан Ғәббәсовтың* ҡасан да булһа уларҙа эшләгәнен оҙаҡ ваҡыт ныҡышмалы инҡар итә. Йәнәһе, был мәғлүмәт ни бары имеш-мимеш һәм фараздар.

“Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы иһә бер ҡасан да бының дөрөҫлөгөндә шикләнмәне һәм хатта был хаҡта бер нисә тапҡыр яҙҙы.

Һәм бына – сюрприз! Был аҙнала интернетта Ғәббәсовтың таныҡлығы төшөрөлгән фото барлыҡҡа килде, уларҙа асыҡ күренә: 2014 йылдан ул “Пруфы”ның махсус хәбәрсеһе булған.

Был баҫманы дөрөҫ булмаған мәғлүмәт таратыуҙа күп тапҡыр билдәләйҙәр. Ә “Пруфы”ның хужаһы Рәүфә Рәхимова хөкөм ителә, шул иҫәптән Рәсәй Армияһын дискредитациялаған өсөн дә. Ҡайһы бер телеграм-каналдар яҙыуынса, улар өсөн сит ил агенттары менән хеҙмәттәшлек итеү ғәҙәти күренешкә әйләнгән.

Социаль селтәрҙәрҙә Башҡортостандан борсоулы видео таралды: камуфляж кейгән ир ҡысҡырып торған айыу балаһының тиреһенән тотоп тора. Ролик авторы был Баймаҡ районы тип белдерә һәм һунар инспекторын айыуҙы һәм айыу балаларын законһыҙ үлтереүҙә ғәйепләй, ғәйеплеләрҙе язалауҙы талап итә.

Властар тиҙ арала яуап бирә һәм хәлде аңлата. "Пин һәм Пуф" реабилитация үҙәге башлығы Дмитрий Стрельников, айыуҙы бер кем дә үлтермәгән, уны хатта тапмағандар, тип белдерә. Ә айыу балаһын ҡотҡарыу өсөн алып китәләр.

Барыһы ла һөжүмдән башлана: яҙын айыу Баймаҡ районы халҡына һөжүм итә. Был республикала тәүге осраҡ була. Урынға һунар инспекторҙары сыға. Улар был осраҡта популяцияны контролдә тоторға рөхсәт ала, сөнки ул хәүефле була. Әммә инә айыуҙың үҙен таба алмайҙар.

Уның өңөндә айыу балаһы табыла. Инспекторҙар инәһәнең ҡайтыуын көтә, әммә ул башҡаса күренмәй. “Айыу балаһы бер үҙе ҡала, ул кешеләр янына сығыр ине. Был уның өсөн дә, кешеләр өсөн дә хәүефле булыр ине. Шуға күрә баланы алып киттеләр", – тип аңлатты Дмитрий Стрельников. Ул айыуҙы атырға рөхсәтте ҡулланмағандар, уны бөтөнләй күрмәгәндәр, ти.

Айыу балаһын ваҡытлыса фермаға урынлаштыралар. Дмитрий Стрельников әйтеүенсә, ул тере, һау-сәләмәт һәм уны ашаталар.

Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәте раҫлауынса был видеола 2025 йылдың мартында, әсәһенең һөжүменән һуң бер нисә көн үткәс, айыу балаһын тапҡанды төшөргән мәл. Әле айыу балаһы кеше ҡарауында. Инә айыу иһә әйләнеп ҡайтмаған.

Башҡортостанда Әбйәлил районы темаһы тынмай. “Башкирский гамбит” телеграм-каналы яҙыуынса, Әбйәлил районында баҡырҙы геологик разведкалау йәмәғәт контроле аҫтында буласаҡ.

Әбйәлил районында баҡыр сығарыу буйынса тау-байыҡтырыу комбинатын булдырыу тураһында көнүҙәк теманы дауам итеп, Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡарамағында күҙәтеү советы булдырылған. Уның маҡсаты – “Салауат” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең инвестиция проекты сиктәрендә экологик һәм социаль нормаларҙың үтәлешен күҙәтеү. Совет составына урындағы халыҡ, ғалимдар, йәмәғәтселәр һәм Дөйөм Рәсәй Халыҡ фронты вәкилдәре инә.

Беренсе ултырышта “Салауат” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Таһир Бәхтигәрәев совет ағзаларына геологик разведка бер нисә ай дауам итәсәген белдерҙе.

Параллель рәүештә компания район инфраструктураһын үҫтереү буйынса социаль йөкләмәләрҙе үҙ өҫтөнә ала: Буранғолда 70 миллион һумға яҡын сығымға мәктәп интернатын ремонтлау һәм “Ирәндек” лагерында балалар зонаһы менән спорт майҙансығы төҙөү.

Бынан тыш, компания районда бер нисә социаль проектты тормошҡа ашырған да инде: теүәл предметтар һәм башҡорт теле буйынса мәктәп олимпиадаһы үткәрелгән, Оло Ҡыҙыл йылғаһы ярын сүп-сарҙан таҙартыу буйынса экологик акция үткәрелгән, шулай уҡ Елембәттә Еңеүҙең юбилейына хәтер аллеяһы өсөн ҡарағайҙар һатып алынған.

Рәсәй инвесторҙарының төрлө мәғлүмәт һөжүмдәренә асыҡлыҡ һәм социаль яуаплылыҡ күрһәтеүе бик мөһим.

Йәмәғәт мониторингы механизмдары һәм күҙәтеү советы эшендә Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федерадь тикшереү үҙәге һәм юғары уҡыу йорттары ғалимдарының ҡатнашыуы геологик разведка һәм тәбиғәткә зыян килтереүҙә ниндәй ҙә булһа боҙоуҙар булыуы ихтималлығы хәүефен кәметә. Шулай итеп, хәҙер бөтә процедураларҙы дәүләт күҙәтеүенән тыш, йәмәғәт контроле лә алып барыласаҡ.

*Руслан Ғәббәсов - Рәсәй Федерацияһы территорияһында иноагент һәм экстремист тип таныла.