Аҙна буйы алданылар

Был аҙнала шул тиклем ялған мәғлүмәт күп булды. Уларҙың күпселеге махсус хәрби операция темаһына ҡағылды. Фейктарҙы “Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы фашланы.

Телеграм-каналдарға һәм пабликтарға яңылыҡ тәҡдим ителде: аҡсаны Кузбассҡа күсереү маҡсатында Башҡортостан бюджетына индерелгән үҙгәрештәр тураһында документ ебәрелде. Был – ялған. Имеш, республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығын оптималләштерәләр, ә аҡса Кемерово өлкәһе территорияһындағы күмер сәнәғәте предприятиеларында ҡыҫҡартылып, махсус хәрби операцияға ебәрелгән хеҙмәткәрҙәргә түләүҙәр өсөн сығымдарҙы ҡаплауға йүнәлтеләсәк. Был документ тулыһынса уйлап сығарылған. Бындай йөкмәткеле рәсми указдар йәки ҡарарҙар юҡ һәм планлаштырылмай. Ошо рәүешле йәшерен йәки ялған аккаунттарҙан ялған мәғлүмәт тараталар һәм халыҡ араһында паника тыуҙыралар.

Салауаттағы “Газпром нефтехим Салауат” заводына БПЛА-ның террористик һөжүме фонында дошман йәшерен аккаунттарҙан Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы Марат Заһиҙуллин менән дипфейк тарата башланы. Ул, имеш, предприятиеға һөжүмдең “ҡурҡыныс” эҙемтәләре тураһында һөйләй.

Енәйәтселәр Марат Заһиҙуллиндың ике ай элек Башҡортостан юлдаш телеканалы өсөн биргән интервьюһынан өҙөк алған һәм, кешеләрҙе яңылыш юлдан яҙҙырыу һәм паника тыуҙырыу өсөн видеоға яһалма интеллект ярҙамында тауыш һалдырып, алдаҡ һөйләткән.

Бындай ялғанға эләкмәҫ өсөн, тик рәсми мәғлүмәт сығанаҡтарына ғына ышанығыҙ һәм һәр нәмәне тикшерегеҙ.

Уҙған аҙнала WhatsApp мессенджерында ҡатын-ҡыҙ тауышы менән хәбәр таратылды: унда 23-ө Башҡортостанда 65 йәшкә тиклемге бөтә ир-егетте МХО биләмәһенә ебәреү өсөн йыя башлауҙары тураһында әйтелә.

"23-өндә МХО буйынса кешеләрҙе тотоу буласаҡ. Барыһын да бер-бер артлы, өйҙәренә инеп, машинаға ултыртып алып китәсәктәр”, – тиелә унда. Был мәғлүмәт – әлбиттә, алдаҡ. Бындай ҡарарҙар йәки указдар юҡ һәм планлаштырылмай. Бынан тыш, был аудиохәбәр ир-егеттәр өсөн ситкә сығыуҙы сикләү тураһындағы “документ” менән "раҫлана", уның ялғанлығын беҙ уҙған аҙнала инҡар иткәйнек.

Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: мессенджерҙарҙа бындай дөрөҫ булмаған аудиохәбәрҙәр һәм имеш-мимештәр йыш тарала. Уларға шунда уҡ ышанмағыҙ, мәғлүмәтте мотлаҡ яңынан тикшерегеҙ, бигерәк тә рәсми сығанаҡтар менән раҫланмаһа. Беҙ яңылыҡтарҙы тикшерелгән яңылыҡтар ресурстарынан эҙләргә һәм дәүләт органдарының рәсми белдереүҙәрен күҙәтергә, актуаль һәм ышаныслы мәғлүмәттәр алырға кәңәш итәбеҙ.

“Пруфы” баҫмаһы “эксперт” һәм активистың Өфөнөң йылытыу миҙгеленә әҙер булмауына шикләнеп яҙған посын баҫтырып сығарҙы: селтәрҙәр туҙған, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты финанслау дүрт тапҡырға ҡыҫҡартылған, аҡсаның 7,3 проценты ғына үҙләштерелгән һәм коммуналь һәләкәт яҡынлаша. Тик бына “эксперт” сифатында йәнә йәмәғәтсе-таксист Альберт Рәхмәтуллин ҡатнаша.

Ҡаланың йәшәйешен тәьмин итеү идаралығының рәсми доклады буйынса, муниципаль баһа буйынса Өфө буйынса уртаса әҙерлек индексы 0,88 тәшкил итә, һәм ошо нигеҙҙә йылытыу миҙгеленә әҙерлек паспортына 12 сентябрҙә ҡул ҡуйылған.

Әҙерлек Энергетика министрлығының яңы балл системаһы буйынса алып барылған. Бөтә ҡала буйлап тикшереүҙәр һәм ремонт эштәре үткәрелә: 1000 километрҙан ашыу йылылыҡ селтәрҙәре тикшерелә, биш ТЭЦ һәм 63 ҡаҙанлыҡ йәлеп ителә, өс погон километр оҙонлоғондағы йылылыҡ селтәрҙәренә капиталь ремонт үткәрелә, бөтә селтәрҙәр тығыҙлыҡ һәм ныҡлыҡ буйынса һынауҙар үтә. Ҡыҫҡаһы, Өфө йылытыу миҙгеленә әҙер.

Телеграм-каналдарҙа һәм “Бәйләнештә” социаль селтәрендәге пабликтарҙа “Башнефть” заправкалау станцияларында бензин һәм яғыулыҡ биреү туҡтатылыуы тураһында ялған хәбәр таратылды. Был, имеш, Салауатта нефть эшкәртеү заводының туҡтатылыуы һәм пилотһыҙ аппараттарҙың һөжүме менән бәйле. Ысынбарлыҡта был - ЦИПСО тарафынан хәлде тотороҡһоҙландырыу маҡсатында таратылған ялған. “Башнефть” яғыулыҡ ҡойоу станциялары селтәре төбәктә яғыулыҡ биреүгә сикләүҙәр индермәне. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, дөрөҫ булмаған мәғлүмәтте таратыу закон буйынса эҙәрлекләнә.

Ағымдағы аҙнаның тағы бер ялғаны Башҡортостан Башлығына бәйле. Был юлы ла “Пруфы” баҫмаһы Радий Хәбировты “эшенән бушата”. Инде нисәнсе тапҡыр. Бындай “сенсацион хәбәрҙе” улар даими рәүештә баҫтырып тора. Һәм, күрәһең, Башлыҡтың вәкәләттәре бөткәнсе дауам итер.

Һуңғы ике аҙна эсендә Өфөләге “Башнефть” һәм Салауаттағы “Газпром нефтехим Салауат” предприятиеһы ВСУ-ның пилотһыҙ аппараттарының һөжүм объекттарына әйләнде. Республика Башлығы Радий Хәбиров ваҡиға тураһында йәмәғәтселеккә социаль селтәрҙәр аша хәбәр итте, һөҙөмтәлә һәләк булыусылар һәм зыян күреүселәр юҡ, тип билдәләне. Бындай хәлдәр, ҡағиҙә булараҡ, киң күләмле дезинформация кампаниялары һәм маҡсатлы мәғлүмәт һөжүмдәре менән оҙатыла, уларҙы, күрәһең, ЦИПСО координациялай. Был туралағы республика пабликтарының яҙмалары аҫтында паника һәм дөрөҫ булмаған мәғлүмәт таратыусы шикле аккаунттарҙан (боттарҙан) кире комментарийҙар тулҡыны күҙәтелә. Политолог Алексей Мухин билдәләүенсә, был ғәмәлдәрҙең стратегик маҡсаты – тотороҡло күп милләтле төбәктәге хәлде тотороҡһоҙландырыу, бының өсөн әҙер методикалар ҡулланыла.

Бындай яҙмаларға лайктар ҡуймағыҙ, комментарийҙар яҙмағыҙ һәм үҙегеҙгә күсереп алмағыҙ. Был һеҙҙең өсөн насар эҙемтәләргә килтереүе ихтимал.

Аҙна аҙағында мессенджерҙарҙа сираттағы аудиохәбәр барлыҡҡа килде, унда билдәһеҙ ир 20 сентябрҙән 23 сентябргә тиклем рейд үтәсәген һәм унда МХО-ға оҙатыу өсөн повесткалар тапшырыласағын раҫлай. Ул шулай уҡ, был ғәмәлдәргә бойороҡ Радий Хәбировтан Башҡортостандан 25 мең кешене хәрби хеҙмәткә саҡырыу маҡсатында килгән, тип раҫлай. Әлбиттә, был да - ялған. Бер ниндәй ҙә тейешле бойороҡтар, ҡарарҙар йәки рәсми белдереүҙәр юҡ һәм планлаштырылмай.

Бындай яңылыҡтарҙы рәсми каналдар һәм ышаныслы яңылыҡтар ресурстары аша тикшерегеҙ, тикшерелмәгән аудиояҙмаларҙы таратмағыҙ һәм ышаныслы мәғлүмәт алыу өсөн дәүләт органдарының белдереүҙәренә таянығыҙ.