Тотороҡлолоҡ өлгөһө күрһәтәбеҙ

Йылдың аҙағында Башҡортостан өсөн йәнә матур яңылыҡ тураһында билдәле булды. Был инде тотош республикаға ғына түгел, шәхсән етәксебеҙ, Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың уңышына ҡағылды. Радий Фәрит улы 2025 йыл йомғаҡтары буйынса “Минченко Консалтинг” коммуникация холдингының “Дәүләт Советы 2.0” рейтингында тәүге 20 субъект етәксеһе исемлегенә инде.

Радий Хәбиров “Йыл тотороҡлолоғо” номинацияһында ҙур алға китеш күрһәтте. 2025 йылдың аҙағына Радий Хәбиров экология һәм милли мәсьәләләр темаһына конфликтлылыҡты һәм протест фонын кәметеүгә өлгәшә. Был ваҡиға һөҙөмтәһендә Владимир Путин тарафынан тура бәйләнеш ваҡытында билдәләнгән Рәсәй-Тажикстан индустриаль технопаркы булдырыла. Башҡортостан Рәсәй яғынан проекттың төп башҡарыусыһы ролендә сығыш яһай. Бынан тыш, Башҡортостан Кластер үҫешен үҫтереү буйынса Рәсәй субъекттарының I милли рейтингында еңеү яуланы.

Протестар кәмене

Милләт-ара тотороҡлолоҡ - власть органдары үткәргән системалы эш һөҙөмтәһе. 2024 йылда Баймаҡта экологик көн тәртибе менән ҡапланған милли акторҙар тыуҙырған сыуалыштарҙан һуң республика властары мәғлүмәт сәйәсәтенә төҙәтмәләр индерҙе һәм Башҡортостандың Урал аръяғы райондарында йәшәүселәр араһында киң аңлатыу кампанияһын йәйелдерҙе. Был сит ил структураларына һәм деструктив акторҙарға төбәктәге ижтимағи-сәйәси хәлде тотороҡһоҙландырырға мөмкинлек бирмәй. Системалы эш һөҙөмтәһе булараҡ, 2025 йылда протест көн тәртибе һиҙелерлек кәмеүен теркәргә мөмкин.

Конструктив экологик көн тәртибе булдырылды

Күп йылдар дауамында экологик көн тәртибе деструктив көстәр яғынан сәйәсиләштереү объекты булып тора. Радикалдар экологияны яҡлаған кеше булып, үҙ идеологияһын әүҙем алға һөрә. Йыш ҡына бизнес социаль-экологик йөкләмәләрҙе үҙ өҫтөнә алырға әҙер булмай, һөҙөмтәлә тышҡы һәм эске деструктив көстәр үҙ файҙаһына ҡулланған киң йәмәғәт ризаһыҙлығы барлыҡҡа килә.

Хәлде тотороҡландырыу өсөн төбәк власть органдары 2024-2025 йылдарҙа муниципаль хакимиәттәр, халыҡ, милекселәр һәм инвесторҙар араһында үҙ-ара эш итеүҙең һөҙөмтәле стратегияһын төҙөй. Миҫал итеп Әбйәлил районындағы "Салауат" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең кейсын килтерергә мөмкин. Инвесторҙарҙың халыҡ һәм урындағы властар менән үҙ-ара эш итеүенең яңы стандарты булдырыла, ул асыҡ диалогты күҙ уңында тота.

Бынан тыш, был осор ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыуҙа ҡаты көйләү сараларын индереүҙең ыңғай эҙемтәләре менән тап килә, унда Радий Хәбиров ойошторған ведомство-ара комиссия ярҙамында хоҡуҡ боҙоуҙар һанын күп тапҡырға кәметеү генә түгел, ә ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыусыларҙы административ һәм енәйәт яуаплылығына тарттырыу ҙа мөмкин була.

Дөйөм алғанда, был саралар экологик протесты сәйәсиләштереү мөмкинлегенән дә, уны милләтселек тарихы менән көсәйтеүҙән дә мәхрүм итә.

Кластер үҫешендә лидерлыҡ күрһәтәбеҙ

Башҡортостан кластер үҫеше кимәле буйынса Рәсәй төбәктәренең беренсе милли рейтингында беренсе урынды алды. Быға Рәсәйҙә сәнәғәт кластерҙарын булдырыуҙа төбәктең алдынғы позициялары булышлыҡ итә. Рәсәй Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығының федераль реестрына 85 сәнәғәт кластеры индерелгән, шуларҙың 23-ө Башҡортостанда урынлашҡан. Иҡтисадҡа инвестициялар күләме 783,8 миллиард һумға етә.

Йыл уңышлы тамамланды, алдағыһына ла өмөт ҙур

Башҡортостандың һәм шәхсән Радий Хәбировтың уңыштары тураһында үҙ фекере менән, иҡтисад фәндәре кандидаты, РФ Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалының "Иҡтисад, менеджмент һәм маркетинг" кафедраһы доценты Рөстәм Камил улы Камалов уртаҡлашты.

– Үтеп барған 2025 йыл республика, шул иҫәптән уның иҡтисады өсөн бик уңышлы булды. Минең күҙәтеүем буйынса, был ваҡиғаларға йылдың икенсе яртыһы нығыраҡ бай булды. Беҙ ул саҡта төрлө номинациялар буйынса, төрлө күрһәткестәрҙә алдынғы урындар яуланыҡ. ВВП үҫеше, килемдәр артыуы һәм башҡалар. Декабрҙең икенсе яртыһы айырыуса матур тамамланды тип иҫәпләйем. Беренсенән, Президентыбыҙ Владимир Путиндың тура бәйләнешендә республика позитив яҡтан яңғыраны. Һәм беҙҙең Башлығыбыҙ Радий Хәбировтың федераль рейтингта абсолют рәүештә лайыҡлы уңышы ла ҡыуандыра. 89 төбәк һәм уларҙың етәксеһе араһында тәүге 20 иҫәбендә булыу бик яҡшы һөҙөмтә.

Был уңышҡа алдан бик уйлап эшләнелгән системалы эш булышлыҡ итеүе аңлашыла. Әлбиттә, эш быйыл ғына түгел, ә Радий Хәбиров етәкселек иткән алдағы йылдарҙа ла, уйланып башҡарылды. Ул республика ғына түгел, ә район һәм ҡалалар кимәлендә лә алып барылды. Инвестарҙар менән эшләү, төрлө кластерҙар булдырыу, Ишембай районында “Алға” махсус иҡтисади зонаһын эшкә ҡушыу – быларҙың барыһы ла әлеге һөҙөмтәне бирҙе.

Республикала күҙәтелгән юғары корпоратив социаль яуаплылыҡ кимәле Башҡортостандың Көньяҡ Уралында аныҡ күренде. Тау сәнәғәте тармағы экология, тирә-яҡ мөхит проблемаларына йоғонтоһо менән бик нескә өлкә булып тора. Ләкин Әбйәлил районында тау-байыҡтырыу комбинатын төҙөү буйынса башланған дискуссия, бәхеткә күрә, уңышлы тамамланды. Комбинат эш башлай, һәм беҙ тәүге һөҙөмтәләр көтәбеҙ. Тимәк, улар яҡын арала сәнәғәт бурыстарын үтәй башлай, ә был эш урындары, хеҙмәт хаҡы, төрлө кимәл бюджетҡа һалымдар килтерәсәк. Депрессив Көньяҡ Урал иҡтисады тулыланасаҡ, был хәлде тигеҙләү мөмкинлеге бирәсәк. Унда башҡа проекттар ҙа күп, тау сәнәғәтенә бәйлеләре лә, инфраструктура проекттары ла. Шуға күрә дөйөм алғанда тренд үргә йүнәләсәк.

Республика һөҙөмтәләренә әйләнеп ҡайтҡанда, беҙҙең иҡтисад структураһына рәхмәт әйтергә кәрәк. Предприятие һәм ойошмалар башлыса ышаныслы үҫешә, башҡа төбәктәрҙәге башҡа предприятиелар дусар булған хәүефтәр беҙгә янамай. Беҙҙең тауар бик ҙур ихтыяж менән файҙалана һәм юғары ликвидлы. Был тәү сиратта – нефть һәм нефть химияһы. Илдә, донъяла, бензин, яғыулыҡ менән проблемалар күҙәтелгән саҡта, беҙҙең предприятиелар конкурентлы мөхиттә булды. Улар үҙҙәренең алдына ҡуйылған мөһим дәүләт бурысын да үтәне, үҙҙәренә лә аҡса эшләне, бюджетҡа килем формалаштырҙы, республиканың тулайым төбәк продуктына өлөш индерелде. Тағы ла бер йүнәлеш – двигателдәр эшләү. Өфө моторҙар эшләү предприятиеһы донъяла булмаған хәрби двигателдәр етештерә, МХО шарттарында был бик кәрәкле, ҡиммәтле тауарға әйләнә. Улар йыл буйы ышаныслы үҫтеләр, һәм 2026 йылға ла оптимистик күҙаллауҙар бирелә, – тине эксперт.

Фото: "Башинформ".