Беҙҙә һинд студенттарын эҙәрлекләү юҡ

БДМУ-ның дөйөм ятағында һөжүмдән һуң шунда уҡ интернет селтәренә шау-шыу ҡупты: йәнәһе, Өфөлә һинд студенттарын айҙар буйына системалы рәүештә туҡмайҙар һәм талайҙар, ә властар быға күҙ йомоп ҡарай. Был тикшерелмәгән мәғлүмәтте "Пруфы" баҫмаһының телеграм-каналы баҫтырып сығарҙы. Хәлде “Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы тикшерҙе һәм бының ялған икәнлеген бер ауырлыҡһыҙ дәлилләне.

Хоҡуҡ һаҡлау органдарындағы үҙ сығанаҡ хәбәр итеүенсә, ғәҙәттән тыш хәлдән һуң хеҙмәткәрҙәр Репин урамындағы ятаҡта тиҫтәләгән сит ил студенттарынан һорау ала. Асыҡланыуынса, даими һөжүмдәр һәм аҡса талап итеү тураһында мәғлүмәт раҫланмаған. Студенттар берләшмәләре лә, ҡыҙ-егеттәр үҙҙәре лә тикшереү барышында бындай белдереүҙәр яһамай. Ошоноң ише ялған бер маҡсатҡа йүнәлтелә: беҙҙең төбәктә милләт-ара хаос тураһында ысынбарлыҡҡа тура килмәгән тәьҫорат тыуҙырыу.

“Однажды в Башкирии” телеграм-каналы республикала үлтереүҙәр һаны 2024 йылда 142 осраҡтан 2025 йылда 154 осраҡҡа тиклем 8,5 процентҡа артыуын һүрәтләгән пост баҫтырып сығара. Был үҫеш, уларҙың һүҙҙәренсә, дөйөм Рәсәй буйынса 11,9 процентлыҡ кәмеүгә ҡаршы килә, унда үлтереүҙәрҙең дөйөм һаны 5896-ға тиклем кәмей.

Башҡортостанды абсолют һандар буйынса “антирейтинг”та һигеҙенсе урынға ҡуялар, унда республика Санкт-Петербургты, Татарстанды һәм Волга буйы федераль округының башҡа төбәктәрен уҙып китә.

Ысынбарлыҡ ниндәй? Ҙур төбәктәрҙә һандар һәр ваҡыт ҙурыраҡ булып күренә, әммә был унда хәүефлерәк тигәнде аңлатмай. Ысынбарлыҡты аңлар өсөн, үлтереүҙәрҙе 100 мең кешегә иҫәпләргә кәрәк — бөтә донъялағы енәйәтселек кимәлен шулай сағыштыралар. Башҡортостанда 4,05 миллион кешегә 154 кеше үлтереү тура килә, йәғни 100 мең кешегә 3,81 осраҡ. Рәсәй буйынса 146 миллионға 5896 кеше үлтереү, йәки 100 меңгә 4,04 кеше. Тимәк, Башҡортостанда ил буйынса уртаса кимәлдән күпкә түбәнерәк. 8,5 процентҡа артыу күрһәткестәрҙе 2021-2022 йылдар кимәленә ҡайтара (100 меңгә 3,51-ҙән 3,81-гә тиклем), шуға күрә дөйөм Рәсәй кәмеүе менән бер ниндәй ҙә киҫкен “контраст” юҡ – ул бер аҙ тирбәлеү генә.

Абсолют һандар буйынса урын республиканың ҙурлығы менән аңлатыла. Әммә 100 мең кешегә иҫәпләгәндә, Башҡортостан округта иң хәүефлеһе түгел – ул Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында уртала. Биш йыллыҡ динамика күрһәтеүенсә, Рәсәйҙә үлтереүҙәр 20 процентҡа кәмегән: коэффициент 100 меңгә 5,02-нән 4,04-кә тиклем төшкән. Башҡортостанда 2021 йылда 3,83-тән 2023 йылда 3,46-ға тиклем һәм 2025 йылда 3,81-гә тиклем тирбәлеүҙәр булған, әммә һәр ваҡыт Рәсәй кимәленән 15-25 процентҡа түбәнерәк.

Был аҙнала мессенджерҙарҙа Башҡортостан Республикаһы етәкселегенән “Йәмәғәтселек менән эшләүҙең ҡайһы бер мәсьәләләре тураһында” указ таратыла. Ләкин был документ – ялған! Бындай указ юҡ, уға рәсми рәүештә ҡул ҡуйылмаған һәм сығарылмаған.

Республика Башлығы йәнәһе муниципалитет башлыҡтарына ирекмәндәр, хәрби хәбәрселәр һәм йәмәғәт фекере лидерҙары исемлеген төҙөргә һәм улар менән “аңлатыу әңгәмәләре”үткәрергә ҡуша. Бындай йөкләмәләр ысынбарлыҡҡа тура килмәй һәм урындағы үҙидара органдарының реаль эшенә бер ниндәй ҙә ҡағылышы юҡ. Һеҙҙән был ялған документты таратмауығыҙҙы һорайбыҙ. Мәғлүмәтте рәсми сайттарҙа һәм сығанаҡтарҙа ғына тикшерегеҙ.

Ошо көндәрҙә социаль селтәрҙәрҙә һәм ҡайһы бер киң мәғлүмәт сараларында легендар “Алексеевский”ҙың ябыу темаһы әүҙем тикшерелде. Күптәр был яңылыҡты тотош дәүерҙең аҙағы тип ҡабул итә. Әммә барыһы ла ысынбарлыҡта шул тиклем ҡурҡынысмы?

Барыһы ла блогер Альберт Уразбаевтың видеоһынан башлана, ул магазиндарҙың береһенә килә һәм буш кәштәләрҙе күрә, шунда уҡ техника һәм ер һатыу тураһында һөйләшеүҙәр ишетә.

Улар магазиндарҙы яба, әммә производствоны түгел. Эйе, ысынлап та, бөтәһенә лә таныш булған “Алексеевский”ҙың ваҡлап һатыу селтәре ҡыҫҡара. Өфөләге 80 нөктәнең ни бары һигеҙе генә эшләй, һәм планда Алексеевкала ике магазин ғына ҡалдырырға ниәтләйҙәр. Әммә сәбәп хужалыҡтың банкротлығында түгел, ә ябай иҡтисадта.

Ни өсөн магазиндар ябыла? Төп сәбәп — сауҙа биналарын ҡуртымға алыу килешеүен өҙөү. “Инвестиция агентлығы” акционерҙар йәмғиәте (ойоштороусыһы — Өфө хакимиәте) ҡуртымға биреүсе булып сығыш яһаны. Компанияла аңлатыуҙарынса, килешеү шарттары кабалаға индерә һәм хәҙерге ысынбарлыҡта килемһеҙ була. Өҫтәүенә, ҙур селтәрле ритейлерҙар менән ҡаты конкуренция йоғонто яһай. Әле компанияла яңы формат тураһында уйлайҙар. Бәлки, беҙ оҙаҡламай “Алексеевский”ҙы “өй янында” бәләкәй магазиндары рәүешендә күрербеҙ.

Ер һәм теплицалар менән нимә? Был, моғайын, күптәр өсөн иң хәүефле мәсьәлә. Тынысландырырға ашығабыҙ: теплицаларҙы һүтеү алып барылмай. Эйе, территорияла ер эштәре бара, әммә был яңы теплицалар төҙөү өсөн территорияны планлаштырыу. Был 2016 йылда уҡ БР Хөкүмәте тарафынан раҫланған теплица комплексын үҫтереү буйынса күләмле пландың бер өлөшө. Иҫке ҡоролмалар бер нисә йыл элек (2017-2020 йылдарҙа) һүтеп алына, был хәҙерге ҡоролмалар өсөн урын булдырыу өсөн эшләнә.

Проблемалар бармы? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бар. 2024-2025 йылдарҙа компания иҡтисади күрһәткестәрҙең түбәнәйеүенә дусар була. Сәбәптәр объектив тип атала: дәүләт ярҙамы булмағанда энергия ресурстарының һәм уларҙы килтереүҙең ҡиммәтләнеүе, шулай уҡ производствоны модернизациялауҙың киҫкен кәрәклеге. Конкурентлы булып ҡалыу өсөн технологияларҙы һәм ҡорамалдарҙы яңыртырға кәрәк. Әммә был йүнәлештә эш алып барыла.

"Алексеевка" Башҡортостан картаһынан китмәй. Эйе, легендар ваҡлап һатыу, яңы сауҙа ысынбарлығына урын биреп, ҡыҫҡара. Әммә производство үҙе йәшәүен дауам итә һәм хатта яңыртыуға әҙерләнә. Компания өфөләрҙе тәбиғи продукттары менән ҡыуандырыу өсөн проблемаларҙы хәл итеү юлдарын һәм яңы эш форматтарын эҙләй.