"Рәсми" ялған хаттар күбәйҙе

Был аҙнала төрлө ойошмалар күп төрлө алдаҡ хаттар алды. Мәҫәлән, республиканың коммерцияға ҡарамаған ойошмаларына Республика йортонан рәсми документ итеп бирергә маташҡан хат ебәрелде. Был – ялған. Текста хәбәр ителеүенсә, хәҙер хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе тәьмин итеү буйынса бурыстар (шул иҫәптән техник ярҙам һәм спутник бәйләнеше) НКО-лар иңенә төшә. Сәбәбен иһә“хөкүмәттең аҡсаһы юҡ” тип аңлаталар.

Хаттың ялған икәнлеген шунда уҡ күрһәткән бер нисә билдә бар:

- Адресы юҡ. Текст башында Республика йортоноң физик адресы күрһәтелмәгән (Туҡаев урамы, 46). БР Хөкүмәтенең рәсми хаттарында һәр ваҡыт тулы реквизиттар һәм ебәреүсенең адресы бар;

– Канцелярия хатаһы. Фейк авторҙары “вице-премьер” яҙыуын ҡуллана. Рәсми документтарҙа һәр ваҡыт баш хәрефтән тулы вазифа яҙыла.

Был ябай провокацияның маҡсаты — власть менән граждандар секторы араһында паника һәм ышанысһыҙлыҡ тыуҙырыу. Башҡортостан Хөкүмәте бындай күрһәтмәләрҙе рәсми булмаған каналдар аша ебәрмәй һәм үҙ бурыстарын ошолай башҡалар иңенә һалмай.

Республиканан һәм муниципалитеттарҙан хәрби хеҙмәткәрҙәребеҙгә ярҙам системалы нигеҙҙә тормошҡа ашырыла. Әгәр һеҙ бындай хат алһағыҙ, уны иғтибарһыҙ ҡалдырығыҙ, һылтанмалар буйынса үтмәгеҙ һәм шикле документта күрһәтелгән бәйләнештәргә яуап бирмәгеҙ.

Был аҙнала тағы бер алдаҡ хат, имеш, Роскомнадзорҙың урындағы идаралығынан килде. Мутлашыусылар ведомство артына йәшеренеп, компания етәкселәрен ҡурҡыта. Ялған хаттарҙа VPN-сервистарҙы эш урындарында ҡулланыуҙан баш тартыу талап ителә. Хат авторҙары етәкселәргә административ, дисциплинар һәм хатта талаптарҙы үтәмәгән өсөн сит ил агенты статусын биреү менән янай

Был хат – сираттағы ялған. Роскомнадзорҙа был мәғлүмәтте оператив рәүештә кире ҡаҡтылар.

"Роскомнадзорҙан һәм уның территориаль органдарынан килгән бөтә хаттарҙа .sig формаһында электрон ҡултамға булырға тейеш, уның ысынлығын һәм ғәмәлдә булыу ваҡытын Дәүләт хеҙмәттәре порталында тикшерергә мөмкин. Рәсми хаттарҙы таратыу өсөн ведомство почтаны name@rkn.gov.ru форматында ҡуллана”, – тип иҫкә төшөрә ведомство.

Әйткәндәй, РФ ҡануниәтенә ярашлы, “сит ил агенты” статусы рәсми рәүештә РФ Юстиция министрлығы тарафынан эшмәкәрлеге сит ил йоғонтоһо аҫтында алып барылған кешеләр өсөн бирелә. Уяу булығыҙ һәм провокацияларға бирелмәгеҙ! Һәр ваҡыт шикле сығанаҡтарҙан алынған мәғлүмәтте ҡабаттан тикшерегеҙ.

Йома көндө Башҡортостанда “Ракета хәүефе” режимы иғлан ителде. Республика биләмәһендә бындай режим тәүге тапҡыр иғлан ителде һәм хәбәр төрлө каналдар аша таралды. Был берәй хәл була ҡалһа кешеләр әҙер булһын өсөн эшләнде. Әммә “Башҡортостан радары” каналы яңылыҡты тотоп алды ла шунда уҡ алдаҡ хәбәр тарата ла башланы. Имеш, республика аша Екатеринбург яғына осоусы ракета теркәлгән.

“Башҡортостан радары” каналы — ЦИПСО-ның дезинформаторы. Оператив һәм ышаныслы мәғлүмәт БР Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты һәм уның рәйесе Кирилл Первов каналдарында баҫыла. Был көндө Башҡортостан биләмәһендә ракеталар булманы. Хәлде яуаплы органдар контролдә тотто.

Эйе, Екатеринбургта, ысынлап та, сиреналар яңғыраны. Әммә сәбәбе күрше Пермь крайында иғлан ителгән “Ракета хәүефе” була. Башҡортостанда был режим Волга буйы объекттарына һөжүмдәр менән бәйле иғлан ителде.

Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: уларҙың маҡсаты — халыҡты ялған мәғлүмәт менән тәьмин итеү. Үҙегеҙҙе ҡурҡытмағыҙ һәм ялған таратыусылар булып китмәгеҙ.

2025 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан йәшәү сифаты буйынса 23-сө урынды биләй, бер йыл элек 22-се һәм 2023 йылда 19-сы урындан төшә, тип яҙа РИА Рейтинг. Был яңылыҡты Альберт Рәхмәтуллиндың телеграм-каналы тиҙ арала тотоп ала һәм, ғәҙәттәгесә, тәү сиратта пессимизм өсөн сәбәп итеп күрә. Мәғлүмәттәр дөрөҫ. Әммә һәр рейтинг контексты талап итә. Әйҙәгеҙ, биш йыллыҡ динамиканы ҡарап сығайыҡ һәм башҡа баһалау системалары менән сағыштырайыҡ.

РИА рейтингы нимә күрһәтә? Был статистик тикшеренеү 11 төркөмгә берләштерелгән 66 күрһәткес нигеҙендә үткәрелә: килем, шөғөл, торлаҡ, хәүефһеҙлек, демография, экология, һаулыҡ, мәғариф. Башҡортостандың позицияһы бына нисек үҙгәргән: 2021 – 26-сы урын, 2022 – 20-се урын, 2023 – 19-сы урын, 2024 – 22-се урын, 2025 – 23-сө урын. Һуңғы ике йылда ҙур булмаған түбән төшөү күҙәтелә. Әммә әле лә позиция 2021 йылға ҡарағанда юғарыраҡ. Был – хәлдең ҡырҡа насарланыуы түгел, ә пиктан һуң кире ҡайтыу.

АСИ рейтингы нимә күрһәтә? Стратегик инициативалар агентлығы принципиаль башҡа методологияны башҡара. Был төбәк властарының йәшәү өсөн сифатлы мөхит булдырыу буйынса тырышлыҡтарын баһалау рейтингы. Һәм уның мәғлүмәттәре башҡаса күренә: 2021 – 40-сы урын, 2023 – 12-се урын, 2024 – 10-сы урын, 2025 – 9-сы урын. Айырма нимәлә?

2025 йылдан АСИ методологияһы яңыртыла һәм Рәсәйҙең милли үҫеш маҡсаттары һәм губернаторҙарҙың 2030 һәм 2036 йылдарға тиклемге һөҙөмтәлелегенең төп күрһәткестәре менән берләштерелә. Бөтәһе 149 күрһәткес баһалана. Әммә төп айырма – методологияның 30 процентын социологик һорау алыуҙар тәшкил итә, бөтә ил буйынса 345 мең кеше медицина, хәүефһеҙлек, төҙөкләндереү менән ҡәнәғәтме-юҡмы тип яуап бирә.

Айырыуса иғтибар маҡсатлы төркөмдәргә: МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә, күп балалыларға, инвалидтарға, йәштәргә йүнәлтелде.Улар өсөн айырым белем биреү, инфраструктура, торлаҡ һәм ярҙам саралары булыуы баһалана.

РИА Рейтинг “Статистика отчеттарында төбәк нисек күренә?” тигән һорауға яуап бирә. Был “юғарынан” ҡараш. АСИ рейтингы иһә “Кешеләр нисек йәшәй?” һорауына яуап бирә. Ул властарҙың тырышлығын баһалай һәм халыҡтан кире бәйләнеште иҫәпкә ала. Шуға күрә һандар төрлөсә булырға мөмкин: статистика бер нәмә күрһәтә, әммә кешеләр йәшәүҙең уңайлыраҡ булыуын тоя. АСИ рейтингы был айырманы аңлай. АСИ рейтингында Башҡортостан һуңғы йылдарҙа тотороҡло үҫә һәм иң яҡшы 10 төбәк иҫәбенә инә.

Ошо көндәрҙә иҡтисадсы Рөстәм Ахунов Башҡортостанда һуңғы йылдарҙағы миграция статистикаһын тикшереүҙе баҫтырып сығарҙы. Мәғлүмәт ҡыҙыҡлы, улар асыҡ баҫылды, һәм һәр кем улар менән таныша ала. Әммә был анализды аңламағандар ҙа бар һәм үҙ каналдарында мәғлүмәтте ҡурҡыныс итеп күрһәткәндәр: “12 йыл эсендә Башҡортостан ауылдарын 80 меңдән ашыу кеше ташлап киткән”, тиҙәр. “Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы быға асыҡлыҡ индерҙе.

Миграциямы, әллә ваҡытлыса ситтә эшләүме? Был бер үк нәмә түгел. “Ауылдан киткәндәр” тураһында уҡығанда, беҙ мәңгегә сумаҙандарын йыйып киткән кешеләрҙе күҙ алдына килтерәбеҙ. Әммә статистика бер мөһим нюанс менән уртаҡлашмай: ваҡытлыса хеҙмәт миграцияһы. Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, 2024 йылда республиканан ситтә даими эшләгәндәр (әммә өйҙәрендә йәшәгәндәр!) Башҡортостанда 159,7 мең кеше. Был төбәктәге бөтә мәшғүлдәрҙең 8,5 проценты тиерлек.

Был нимә аңлата? Кеше Баймаҡ йәки Ҡариҙел районындағы үҙ ауылында теркәлгән, уның йорто һәм ғаиләһе шунда ҡала, әммә ул Төмәндә йәки ХМАО-ла вахта ысулы менән эшләй. Статистика уны “киткән” тип иҫәпләй? Формаль рәүештә, эйе, ул төбәкте хеҙмәт өсөн ташлап китә. Әммә ул иҡтисадыбыҙҙың бер өлөшө булып ҡала, аҡсаны өйгә алып ҡайта һәм бәләкәй тыуған иле менән бәйләнешен юғалтмай.

Кем был 80 мең кеше? Бергә һанайыҡ. 12 йыл эсендә 81,2 мең кеше – йылына яҡынса 6,8 мең кеше. Эйе, был ситкә китеү, әммә уның структураһына (2024 йыл миҫалында) иғтибар итәйек:

- башлыса эшкә яраҡлы йәштәге кешеләр китә. Был логика ярашлы: кешеләр эш хаҡы юғарыраҡ һәм карьера мөмкинлектәре күберәк булған ерҙәргә бара. Был дөйөм Рәсәй тренды эре агломерацияларға (Мәскәү, Питер) йәки сеймал төбәктәренә ынтылыш;

- өлкәндәр китә, ә балалар (шул иҫәптән ауылдарға) килә. 2024 йылда эшкә яраҡлы йәштән кесерәк булғандар араһында миграция артымы +517 кеше тәшкил итә. Йәғни, балалары булған ғаиләләр, киреһенсә, беҙгә ҡайта йәки күсеп килә.

Азия ниндәй йоғонто яһай? Ярҙам итәме? Эйе, мигранттар килә. Әммә:

 - улар ауыр шарттар һәм түбән эш хаҡы (төҙөлөш, дөйөм туҡланыу, ҡунаҡханалар) арҡаһында урындағы халыҡ эшләргә теләмәгән урындарҙы биләй;

- уларҙың хеҙмәт баҙарына “баҫым кимәле” бик аҙ. Мәҫәлән, төҙөлөштә мигранттар бөтә мәшғүлдәрҙең 5,4 процентын ғына тәшкил итә;

- иң мөһиме: улар демографияға классик мәғәнәлә йоғонто яһамай. Был ваҡытлыса хеҙмәт ресурстары. Улар бында һирәк ғаилә ҡора һәм мәңгегә ҡала. Әммә улар иҡтисадҡа бында һәм хәҙер ярҙам итә, кадрҙар бушлығын яба. Миграция һандары хөкөм түгел, ә иҡтисади процестарҙың индикаторы. Ауылдан китеү – бөтә донъя урбанизация тренды.