Быйыл көҙ мобилизация була тиҙәр...

Экстремистик телеграм-каналдар алдағы көҙгө һайлауҙар алдынан Украина махсус хеҙмәттәре заказы буйынса сентябрҙә мобилизация иғлан ителәсәк, тигән мәғлүмәт тулҡынын тарата Башҡортостан буйынса махсуслашҡан пабликтар бер-бер артлы паникалы постар баҫтыра: “Яңы мобилизация етеп килә”, “23 августа сиктәрҙе ябалар”, “22 сентябрҙә Путин мобилизация иғлан итә”. Улар үҙ схемаһы буйынса кешеләрҙе повесткалар менән ҡурҡыта, ишектәрҙе асмаҫҡа, хәрби комиссариаттарға йөрөмәҫкә һәм ғөмүмән, “Рәсәй дәүләтенән алыҫ торорға” кәңәш итә. Шулай уҡ “ауылдар буйлап йөрөгән һәм ир-егеттәрҙе алып киткән шикле кешеләр” һәм хатта ҡорал һатып алыу өсөн алтын запасты һатыу тураһында ҡурҡыныс тараталар.

Был бысраҡ мәғлүмәт провокацияһы! "Фактчекинг по-башкирски" каналы аңлатма бирә. Рәсәйҙә мобилизацияның яңы тулҡыны тураһындағы имеш-мимештәр дошмандың ялған провокацияһы ғына. Был турала 28 июлдә Ҡораллы Көстәрҙе комплектлау буйынса ведомство-ара комиссия ултырышында РФ Именлек советы рәйесе урынбаҫары Дмитрий Медведев белдерҙе. Ул бындай хәбәрҙәрҙе “дошмандың ялғаны” тип атай һәм: “тағы бер тапҡыр: мобилизацияға бер ниндәй ҙә мохтажлыҡ юҡ” тип һыҙыҡ өҫтөнә ала.

Сөнки һандар үҙҙәре өсөн һөйләй: 2026 йылдың тәүге алты айында Рәсәй Ҡораллы Көстәре менән 200 мең самаһы кеше контракт төҙөй. Тағы ла 16 меңдән ашыу кеше ирекле формированиеларға инә. Пилотһыҙ системалар ғәскәрҙәрен 40 меңгә яҡын хәрби хеҙмәткәр тулыландыра.

Армияның шәхси составҡа ихтыяжы тулыһынса ҡәнәғәтләндерелә. Мобилизация кәрәкмәй.

Ә дошмандың, киреһенсә, проблемалары бар. Киев режимында кеше ресурсы етешмәй – ВСУ-ла һуғышырға бер кем дә юҡ.

Ни өсөн был имеш-мимештәр тап ошо мәлдә барлыҡҡа килгән?

Барыһы ла ябай. Көҙгөһөн Рәсәйҙә һайлауҙар көтөлә, һәм дошмандың махсус хеҙмәттәре хәлде ҡаҡшатырға тырыша. Был ялған пропаганданың бер өлөшө булып тора.

2026 йылдың көҙөндә бер ниндәй ҙә мобилизация булмаясаҡ. Был ил етәкселегенең һандар һәм белдереүҙәре менән раҫланған рәсми позиция. Ә экстремистар һәм уларға оҡшаш кешеләр яҙған бөтә нәмә — Украина махсус хеҙмәттәре заказы буйынса эшләнгән эш, уның маҡсаты: паника тыуҙырыу, кешеләрҙе ҡурҡытырға һәм властарға ышанмаҫҡа мәжбүр итеү.

Ҡала яҡлаусыһы һәм “Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын һаҡлау йәмғиәте”нең Башҡортостан бүлексәһе етексеһе Эльза Мәүлимшина Салауат Юлаев һәйкәлен бронза күсермәгә алмаштырыуҙы “федераль масштабтағы енәйәт” тип атаны. Уның фекере буйынса, монументты реставрациялау мөмкин, тутыҡ – һаҡлау ҡатламы, ә Дәүләт реставрация ғилми-тикшеренеү институты проекты раҫланған. Ләкин факттар башҡаса һөйләй.

Һәйкәлдең торошо ысынлап та бик насар. Тикшереү 3 000-дән ашыу етешһеҙлекте асыҡлай, элементтарҙың 80 проценты алмаштырыуҙы талап итә. Тимерҙең бер төрлө булмаған составы структур емереүгә килтерә, был процестар кире ҡайтарылмай.

Тутыҡ – һаҡлау ҡатламы түгел. Бронзанан айырмалы рәүештә, суйын һаҡлағыс пленка барлыҡҡа килтермәй. Бронзалауҙы юғалтыу һәм буяу аҫтында коррозия теркәлгән. Тап суйындың һыныҡлығы һәм коррозия хәлһеҙлеге авария хәленә килтерә.

Дәүләт реставрация ғилми-тикшеренеү институтының проекты иһә иҫкергән. Ул скульптура урынынан алып, асылғанға тиклем эшләнгән. Һәйкәл һүтеп алынғандан һуң ҡарарҙарҙы төҙәтеүҙе талап иткән яңы емереклектәр асыҡлана.

Һәм эксперттар бронза өсөн. 2026 йылдың 26 июнендә РФ Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағындағы федераль ғилми-методик совет бер тауыштан бронза күсермәһен хуплай. ГИКЭ 73-ФЗ буйынса бөтә процедураларҙы үтә. Дөйөм алғанда ла, бронза — авторҙың ниәте. Тавасиев башта уҡ һәйкәлде бронзанан яһарға теләй, әммә 1962 йылда төҫлө металдар етешмәү сәбәпле суйын ҡулланыла. Бронза нығыраҡ, оҙайлыраҡ (1005200 йыл). Суйын оригиналды музейлаштырыу планлаштырыла.

Төп һорау: һаҡлау предметын үҙгәртеү (материалды суйындан бронзаға). Был процедура тулыһынса ҡануниәткә ярашлы үткәрелә. Рәсәй Мәҙәниәт министрлығының 2016 йылдың 13 ғинуарындағы 28-се Бойороғоноң 13-сө пунктына ярашлы, раҫланған һаҡлау предметын төҙәтеү яңы документтар йәки тәүге проектты әҙерләгән ваҡытта булмаған тарихи-мәҙәни тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре барлыҡҡа килгән осраҡта рөхсәт ителә.

Был осраҡта материалға үҙгәрештәр индереү өсөн нигеҙ булып суйындың кире ҡайтарылмаҫлыҡ емерелгәнен раҫлаусы техник тикшереү һөҙөмтәләре һәм Сосланбәк Тавасиевтың бронзаны ҡулланыу ниәте тураһында архив мәғлүмәттәре тора.

Процедураны вәкәләтле орган — Башҡортостан мәҙәни ҡомартҡыларының дәүләт объекттарын һаҡлау буйынса идаралыҡ — 73-ФЗ һанлы федераль закондың 64-се статьяһында билдәләнгән тәртиптә тормошҡа ашыра. Шулай итеп, һаҡлау предметын үҙгәртеү законды боҙмай, киреһенсә, яңы асылған шарттар нигеҙендә ҡәтғи хоҡуҡи өлкәлә тормошҡа ашырыла.

Монументтың художестволы образын һаҡлау башҡарыу материалынан мөһимерәк, ул мөһим ҡиммәт түгел, ә ниәтте тормошҡа ашырыуҙың техник сараһы ғына булып тора.

2026 йылдың 29 майында Өфөлә Салауат Юлаев һәйкәлен реконструкциялау буйынса күҙәтеү советы ултырышы үтә, унда скульптураны тергеҙеү вариантын һайлау мәсьәләһе ҡарала: суйын йәки бронзанан. Был Совет ағзаһы булған Эльза Мәүлимшина был сараға килмәй. Һәйкәлде бронзанан тергеҙеү яҡлы булыуы тураһында Совет ҡарары баҫылып сыҡҡандан һуң уның исеменән асыҡ комментарийҙар бирелмәй. Ни өсөн ултырышҡа килеп, һорауҙар бирергә ярамай? Хәҙер был хайп ни өсөн кәрәк?

Шуны билдәләп үтергә кәрәк: Советтың был ҡарары Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров башланғысы менән ойошторолған киң йәмәғәтселек фекер алышыуынан һуң ҡабул ителде. Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзалары, шулай уҡ республиканың күп кенә халҡы бронзанан тергеҙеү вариантын хупланы.

Социаль селтәрҙәрҙә һәм мессенджерҙарҙа яңы алдашыу схемаһы барлыҡҡа килгән. Мутлашыусылар заправкала бензиндың булыу-булмауын күҙәтергә ярҙам иткән ялған ҡушымта эшләгән. Ташламалар, бонустар, отошло яғыулыҡ һатып алыуҙар вәғәҙә итәләр — дөйөм алғанда, әле һәр водителде борсоған бөтә нәмә бар. Кешеләр уны телефонына күсереп ала, урынлаштыра, ләкин файҙалы сервис урынына үҙҙәренең банк иҫәбенә мутлашыусылар өсөн инеү мөмкинлеген бирә. Был ҡушымтаның ҡорбандары ла билдәле.

Туймазы районында 48 йәшлек ҡатын интернетта ошондай ҡушымта тапҡан, телефонға ҡуйған һәм 55 мең һум юғалтҡан. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, яғыулыҡ мониторингы урынына ул зарарлы программаны эшләтеп ебәрә, ул уның смартфонына инеү мөмкинлеген ала, банк мәғлүмәттәрен тартып ала һәм енәйәтселәргә аҡсаны күсереп алырға мөмкинлек бирә. Схема ябай: ҡушымта –ярҙамсы түгел, ә троян.

Факт буйынса банк иҫәбенән урлау статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Полиция иҫкәртә: ҡушымталарҙы рәсми магазиндарҙан ғына күсереп алығыҙ, мессенджерҙарҙан шикле һылтанмалар буйынса күсмәгеҙ һәм тикшерелмәгән ресурстарҙа банк карталары мәғлүмәттәрен индермәгеҙ. Әгәр шикләнһәгеҙ, картаның кире яғындағы номер буйынса банкка шылтыратығыҙ.

Әгәр ҡорбан булһағыҙ, шунда уҡ картаны ябығыҙ, банкка хәбәр итегеҙ һәм полицияға ғариза яҙығыҙ.

"Башҡортостан" гәзитенең МАХ рәсми каналына яҙылығыҙ: https://max.ru/gazetabashkortostan