Һайлау тураһында ялған менән донъяны тултырҙылар

Был аҙнала интернет селтәрендә баҫылған ялғандың барыһы ла тиерлек һайлауҙарға арналды. “Фактчекинг по-башкирски” каналы уларҙы ваҡытында фашлап торҙо.

Мәҫәлән, һайлау башланғанға тиклем үк район хакимиәттәренең һәм территориаль һайлау комиссияларының электрон почталарына имеш Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы ҡарары менән хаттар килә башлай. Документта хәрби иҫәптә торған ир-егеттәрҙең тауыш биреүен хәрби комиссариат биналарында махсуслаштырылған участкаларҙа ойоштороу тураһында һүҙ бара. Унда номерҙар, мисәттәр һәм ҡултамғалар бар, барыһы ла ысынға оҡшаған. Ләкин, был әлбиттә, ялған.

Бындай ҡарар юҡ һәм республиканың рәсми гәзиттәрендә баҫылмаған. Закон буйынса комиссия ҡарары рәсми баҫылғандан һуң ғына көсөнә инә. Бынан тыш, ялғандың асылы федераль ҡануниәткә ҡаршы килә. Һайлау хоҡуғы йәшерен тауыш биреүҙә дөйөм тигеҙ туранан-тура тауыш биреүҙе гарантиялай. Закон буйынса енес йәки хәрби иҫәпкә мөнәсәбәт буйынса бер ниндәй ҙә “махсус участкалар” ҡаралмаған. Хәрби комиссариаттың мөрәжәғәтенә һәм БР Хөкүмәте ҡарарына һылтанмалар ҙа уйлап сығарылған. Бындай хаттарҙы алыусыларға яуап бирмәҫкә кәңәш ителә.

Артабан, һайлауҙар башланғас ялғандар һаны артты ғына. Сит ил агенты ресурстары ярҙамында эшләгән “Гражданлыҡ союзы – Өфө” телеграм-каналы Өфө ҡала советына кандидаттарҙы һәм уларҙың күҙәтеүселәрен һайлау участкаларына индермәүҙәре тураһында ялған мәғлүмәт таратты. Канал авторҙары бында ҡала советына һайлауҙар үткәрелмәй тип, Өфөнөң 165-се һәм 168-се участкаларында күҙәтеүселәрҙе “ҡыуып сығарҙылар” тип яҙа. Ысынбарлыҡ нисек?

Өфөләге 165-се (Аврора урамы, 14, Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты) һәм 168-се (Степан Кувыкин урамы, 96, Республика кардиология үҙәге) участка һайлау комиссиялары ваҡытлыса статусҡа эйә. Бындай участкалар федераль кимәлдәге һайлауҙарҙа тауыш биреү өсөн генә булдырыла. Улар һайлау көнөндә ваҡытлыса йәки айырым изоляцияла булған һәм ғәҙәти участкаһына килә алмаған граждандарға конституцион тауыш биреү хоҡуғын тәьмин итеү өсөн кәрәк. Дәүләт Думаһы депутаттарын һайлау тураһындағы закон буйынса һайлаусылар ваҡытлыса участкала теркәлгән урыны буйынса түгел, ә урынлашҡан урыны буйынса тауыш бирә ала.

Ә бына урындағы үҙидара органдарына, шул иҫәптән Өфө ҡала советына һайлауҙар Башҡортостандың һайлауҙар тураһындағы кодексы менән көйләнә. Һәм был документ теркәлгән урында булмаған ваҡытлыса участкала тауыш биреүҙе күҙ уңында тотмай.

Тап шуға күрә 165-се һәм 168-се ваҡытлыса участкаларҙа Ҡала советына һайлауҙар үткәрелмәй. Шуға ярашлы, ҡала советына кандидаттың күҙәтеүсеһенә инеүгә баш тартыу — законлы ҡарар.

Социаль селтәрҙәрҙә һәм ҡайһы бер киң мәғлүмәт сараларында яңылыҡ таралды: йәнәһе, Өфө районының мәғариф идаралығы 49 мәктәп һәм балалар баҡсаһы директорҙарына “Өфө районына нығынырға” һәм билдәле бер партияның конкрет кандидаттары өсөн тауыш бирергә тигән күрһәтмә ебәргән. Бойороҡҡа хеҙмәткәрҙәрҙе участкалар буйынса бүлеү таблицаһы һәм кандидаттар исемлеге ҡушылған.

Әлбиттә, был ялған. Был мәғлүмәттең рәсми раҫлауҙары юҡ. Өфө районының мәғариф идаралығы ла, Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы ла, башҡа ведомстволар ҙа бындай документтар сығармаған һәм ебәрмәгән. Баҫмаларҙағы һылтанмалар тәүге сығанаҡтарға түгел, ә телеграм-каналдарға һәм аноним хәбәрҙәргә бара.

Был һайлау алдынан һәм ваҡытында булған ғәҙәти ялған. Уның маҡсаты бер – тоталь контроль һәм баҫым тойғоһо тыуҙырыу, кешеләр һайлауҙарға бармаһын йәки уларҙың тауышы барыбер бер нәмә лә хәл итмәй тигән тойғо тыуҙырыу.

“RusNews” телеграм-каналында тарих таралды: балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәрҙе гимн йырларға һәм һайлау комиссиялары ағзалары алдында бейергә мәжбүр итәләр. Канал “Верстка”* (Рәсәйҙә сит ил агенты тип танылған канал) каналына һылтана, имеш улар балаларҙы һайлау участкаһына ебәреп, отчет баҫтырған 20-нән ашыу учреждениены иҫәпләгән.

Балаларҙың һайлау участкаһында сығыш яһауы “мәжбүр итеү” һәм “сәйәси агитация” түгел, ә ғәҙәти байрам номеры!

Мәҫәлән, 3450-се участкала һайлау көнө ысынлап та бәләкәй артистар ярҙамында байрамға әйләнде. Балалар баҡсаһының башланғыс төркөмө тәрбиәләнеүселәре һайлау комиссияһы һәм тауыш бирергә килгәндәр алдында сығыш яһаған. Улар араһында участкала күҙәтеүсе булараҡ эшләгән блогерҙың ҡыҙы ла булған. Уның һүҙҙәренсә, балалар үҙҙәренең сығышын бер нисә көн көткән. Улар өсөн был сәйәсәт һәм бюллетендәр түгел – ә сәхнә, иғтибар, үҙҙәрен күрһәтеү һәм алҡыштар. Кешеләр ҡул сапҡан, телефонға төшөргән, йылмайған.

Бында бер ниндәй ҙә "көсләү" юҡ. Ни бары киң кешеләр алдында сығыш яһаған балалар, улар өсөн ғорурланған ата-әсәләр бар. Һәм был күңелле саранан сәйәси ғауға ҡуптарырға тырышыусылар ғына...

“АТЕШ” * (Рәсәйҙә тыйылған террористик ойошма) телеграм-каналы һигеҙ ҡалала, шул иҫәптән Бөрөлә мобилизацияға ҡаршы листовкалар барлыҡҡа килеп, акцияға ҡушылған тип отчет бирҙе. Был – ялған.

Өҫтәлгән фотоларҙың береһендә лә Бөрө юҡ. Урамдар ҙа, йорттар ҙа, танылған урындар ҙа юҡ. Карталағы нөктә һәм ҡултамға ғына. Бындай “отчеттар” – украин махсус хеҙмәттәре кураторлығы аҫтында эшләгән террористик структураның типик методикаһы. Реаль һөҙөмтәләр юҡ, шуға күрә уларҙы уйлап сығаралар: карта төшөрәләр, пафослы текст өҫтәйҙәр.

Мәғлүмәтте тикшерегеҙ һәм бындай һүрәттәргә иғтибар итмәгеҙ.

“Гражданлыҡ союзы — Өфө” телеграм-каналы ялған яуҙырыуҙан туҡтаманы. Сираттағыһы Өфөләге 145-се һайлау участкаһында тәртип боҙоуҙарға арналған бер нисә пост булды. Күҙәтеүселәргә бәҙрәфкә инеү сикләнә, бюллетендәр менән сейф-пакеттар буйынса акттар бирелмәй, ә ниндәйҙер блогер законды боҙоп, кешеләрҙе төшөрә тип хәбәр итә улар. “Фактчекинг по-башкирски” каналы барыһын да тикшергән. Башҡортостанда һайлау кампанияһы һәм тауыш биреү барышын күҙәтеү буйынса йәмәғәт штабы мәғлүмәттәре буйынса, был дәғүәләрҙең береһе лә раҫланмай.

Һайлау процесында ҡатнашыусылар өсөн урындар ҡорамалдарҙы урынлаштырыу схемаһы менән билдәләнә, ул янғын хәүефһеҙлеге талаптарын да иҫәпкә ала. Күҙәтеүселәргә комиссия эшенең асыҡлығы тәьмин ителгән, фото һәм видео төшөрөү рөхсәт ителгән махсус урындар тәҡдим ителгән.

145-се участкалағы йәмәғәт күҙәтеүсеһе хәбәр итеүенсә, комиссия бәҙрәфкә инеүҙе һәм сейф-пакеттар буйынса акттар биреүҙе сикләмәй. Участкала ашхана юҡ, ашау участкала яраҡлаштырылған бүлмәлә ойошторолған, унда комиссия ағзалары ла, күҙәтеүселәр ҙә инә ала.

Законды боҙған тип иҫәпләнгән блогерға килгәндә, был мәғлүмәт тә раҫланмаған. Гражданин ысынлап та хәл-торошто һәм асыҡтан-асыҡ башҡарылған ғәмәлдәрҙе эпизодик видеоға төшөрә. Видео төшөрөү тауыш биреү серен боҙмай, һайлаусыларҙың ихтыярын билдәләмәй һәм һайлау комиссияһы эшенә ҡаршылыҡ тыуҙырмай. Комиссия рәйесе иҫкәртеүенән һуң ул төшөрөүҙе туҡтата һәм бинанан сығып китә.

Ошо уҡ канал ошо уҡ 145-се участканан тағы бер “етешһеҙлек” тапҡан. Имеш улар ҡапҡаларҙы япҡан һәм кешеләрҙе индермәй. Хатта фото бар. Ул шундай ракурстан төшөрөлгән, ысынлап та ҡапҡа ябыҡ кеүек күренә.

Был 145-се участка һайлау комиссияһы Өфөлә, Искино ауылында, урындағы мәҙәниәт йорто бинаһында урынлашҡан.

Ҡапҡаны бер кем дә япмаған. Улар асыҡ, граждандарҙың инеү мөмкинлеге бар. Был фактты раҫлаусы фото һәм видео бар.

Мәғлүмәтте урында эшләгән йәмәғәт күҙәтеүсеһе лә раҫлай. Социаль селтәрҙә күҙәтеүсенең һайлау участкаһында булыуы һәм тауыш биреүҙе күҙәтеүе тураһында пост баҫылған. Кешеләр килә, инеү ирекле.