Бөтмәй ҙә торған йыр ул – Салауат

Исеме һәр төбәктә таныш

Бөтә донъя башҡорттары ҡорол­тайы бүләгенә Сыңғыҙ һәм Аяз Кәримовтар лайыҡ булды. Конкурс­та видеошиғыр менән ҡатнашҡан Ҡариҙел районы ҡыҙы Гөлсөм Ғә­лимйәнова ла Бөтә донъя баш­ҡорттары ҡоролтайының Рәхмәт хаты менән бүләкләнде.

Сараны ойоштороу эше менән бына инде унынсы йыл рәттән Салауат Юлаев музейы директоры Зилә Садиҡова шөғөлләнә. Быйыл да батырыбыҙҙың рухына доға булып яңғырар был сараға Салауат, Балаҡатай, Ҡыйғы, Мәсетле, Дыуан райондары уҡыусылары йыйылды. Һауа шарттары ғына бер аҙ ҡама­сауланы: хәтерегеҙҙә булһа, Са­лауаттың мәңгелеккә күскән көндө быйыл ямғырлы, һалҡын ине. Шуға Ҡариҙел районы уҡыусылары килеп етә алманы, әммә батырҙың шиғырҙарын яттан һөйләп, улар видеошиғырҙар ебәрҙе.

Шағирҙың ижадын, ватанды һөйөү тойғоһон тәрбиәләү маҡса­тында ойошторолған был сара һәр йыл һайын ниндәйҙер бер тулҡын­ландырғыс хис менән һуғарылып үтә. Әллә балаларҙың телгә, шиғ­риәткә булған мөнәсәбәте арбай, әллә ошо глобалләшеү осоронда ла мәктәпте тамамлап барған буйсан егеттәрҙең “Ай, Уралым, Уралым”, “Зөләйха, һин – хур ҡыҙы”, “Һауаларға уҡ сойорғоттом” кеүек шиғыр юлдарын тулҡынланып уҡыуын ишетеп, халҡыбыҙҙың рухи ҡеүәтенә инанаһың, ошо уҡыусы­лар­ҙың ауазы мәңгелеккә барып тоташыуын ишеткәндәй булаһың.

Быйыл беҙ – филология фән­дәре докторы Мирас Иҙелбаев, “Салауат вариҫтары” төбәк йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Виктор Хәки­мов, Салауат районы шағирҙар ойош­маһы ағзаһы, йәмәғәт эшмә­кәре Әлтәф Ғәйфуллин, “Йөрәк һү­ҙе” проекты авторы Наилә Сә­фәр­ғолова һәм мин – баһалама ағза­ла­ры булдыҡ. Дөрөҫөн әйт­кәндә, тексты белеү, тасуири уҡыу, хис-той­ғолар сағылышы, актерлыҡ оҫта­­лығы, уҡыусының кейеме кеүек талаптар буйынса баһаларға тип әйтелһә лә, һәр уҡыусы шиғыр­ҙарҙы үҙенсәлекле һәм иң мөһиме – шағир ижадын яратып һөйләүе менән арбаны.

Бәләкәй кластар араһында Малаяҙҙың 1-се мәктәбе уҡыусыһы Радмир Ҡәнипов гран-приға лайыҡ булды. 1-се урын Үрге Ҡыйғы лицейынан Илнар Монасовҡа, 2-се урын – Мәсетле районының Тү­бәнге Туҡбай ауылынан Эмиль Моратшинға, 3-сө урын Дыуан лицей-интернатынан Рияз Ғилмет­диновҡа бирелде.

Уртансы кластар араһында еңеүселәр түбәндәгесә билдәлән­де: гран-при – Мәсетле районынан Инсаф Вәлиев менән Малаяҙ баш­ҡорт гимназияһынан Нил Бә­ши­ровта! Афарин, егеттәр! 1-се урын­ға – Балаҡатай районынан Вилдан Сәйҙиғафаров, 2-се урынға – Дыуан лицей-интернатынан Эмилия Ниғәмәтйәнова, 3-сө урынға Дыуан районынан Эльвир Сәйет­хужин лайыҡ булды. Ҡотлайбыҙ, уҡыусы­лар, һәр берегеҙгә айырым рәхмәт!

Өлкән кластар араһында гран-приҙы Салауат районынан Заһит Вәлишин яуланы. 1-се урын – Дыуан лицей-интернатынан Азат Закировта, 2-се урын – Ҡыйғы райо­нынан Динарик Иштуғановта, 3-сө урын – Ҡыйғы районынан Даян Шәһиевтә. Еңеүселәргә дипломдар, балалар энциклопедиялары тапшырылды. Гран-при яулаусыларға инде иң ҙур бүләк – “Салауат Юлаев” энциклопедияһы.

Бөтә донъя башҡорттары ҡорол­тайының Рәхмәт хаты менән Урал тимер юл техникумы студенттары Сыңғыҙ Кәримов менән Аяз Кә­римов бүләкләнде. Егеттәр иҫ киткес итеп уҡыны шағирҙың шиғыр­ҙарын. Ошо уҡ уҡыу йортонан кил­гән Алина Йәнекәева менән Вероника Третьякова ла сарала шиғыр­ҙар уҡыны. Афарин, күршеләр! Юҡҡа ғына ул төбәктә йәшәгән башҡорттар: “Салауат – беҙҙеке! Ошо ерҙәрҙән көрәш юлын баш­лаған!” – тимәй, күрәһең. Айырыуса Вероника Третьякованың Баш­ҡортостанға булған мөхәббәт той­ғолары менән һуғарылған шиғыры алҡыштарға күмелде. Уҡытыу­сылары Ольга Иванова менән уҡыу йорто вәкиле Айнур Шәйхийәновҡа шулай уҡ олуғ рәхмәттәребеҙҙе еткерҙек. Салауаттың исеме Баш­ҡортостанда ғына түгел, башҡорт­тар йәшәгән һәр төбәктә таныш, яңғырап тора.

Бөтә донъя башҡорттары ҡо­ролтайының Рәхмәт хаты шулай уҡ Ҡариҙел районынан Гөлсөм Ғәлимйәноваға ебәрелде. Ул ша­ғирҙың һирәк яңғыраған “Сәстәрең­дең толом сулпылары” шиғырын ятлаған.

“Көмөштәй балҡый Уралтау”

Өфөнән сыҡҡанда, ысынлап та, көн йонсоу ине. Беҙ Салауат һәй­кәленә ҡарап, балалар менән осрашыуға ашыҡтыҡ. Әммә Өфө-Силәбе трассаһында хәрәкәттең көслө булыуы хаҡында барыһы ла белә. Етмәһә, көн йонсоу ғына. Шулай ҙа шиғыр конкурсы тамам­ланыуға көн асылып киткән, беҙ Салауат Юлаевҡа арналған иҫтә­лекле сара уңайынан тышҡа музей алдына барып сығыуға болоттар ҙа таралғайны. Батырҙың үҙенең шиғырындағыса, “Көмөштәй бал­ҡый ине Уралтау”.

Музей майҙанындағы данлыҡлы бюсҡа сәскә һалғандан һуң, шағир хаҡында уның тормошон һәм ижадын өйрәнгән яҙыусы, ғалим Мирас Иҙелбаев һөйләне. Ул балаларҙы Салауат батыр һымаҡ тыуған илде яратып үҫергә саҡырҙы. Салауат районы исеменән барыһын да хаки­миәт башлығы урынбаҫары Риф Мө­хәмәтдинов тәбрикләне. Сала­уат­ҡа шиғырҙарын бағышлап, уның вариҫы Рузит Баһауетдинов, халыҡ сәсәндәре йолаларын һаҡ­лаусы Фларис Ғайсин менән Вәҙиғә Дәү­ләтшина сығыш яһаны. Гран-приға лайыҡ булғандарҙы беҙ яңынан тыңланыҡ. Яҡты доға, азатлыҡ сим­во­лы булып йәшәһен рухың, Салауат!

“Салауат эҙҙәре буйлап”

Тап ошо исем менән районда беренсе тапҡыр автойөрөш ойошторолдо. Ул да батырҙың тыуы­уына 265 йыл тулыуға арналды, сарала ошонда йыйылған халыҡ ҡатнашты: бөтәһе бергә Баш­ҡортостан Республикаһы һәм батырҙың юбилейы әләмдәрен елберләтеп, Салауаттың тыуған ауылы нигеҙенә юлланды.

Йолаға әйләнгәнсә, Тәкәй ауылы нигеҙендә урынлашҡан таш тир­мәлә уҡыусылар Салауат Юлаев­тың шиғырҙарын һөйләне, аҙаҡ йыйылған халыҡ күмәкләп “Уралым” шиғырын ятланы. Янғантау мәктәбе уҡыусылары, уҡытыусы­лары Әлиә Ишбулдина менән бергә әүҙемлек күрһәтеп, сараны йәм­ләне. II класс уҡыусыһы Матвей Семенщиков ана нисек итеп уҡыны “Уралым”ды! Урыҫ телендә һөй­ләне ул. Былтыр ҙа таң ҡалып ҡайтҡайным балаларҙың шундай тәьҫирле шиғыр һөйләүенә, быйыл да күҙҙәргә йәш эркелде.

Әлкә ауылы биләмәһе хаки­миәте башлығы Марс Баһаует­динов килгән уҡыусыларға, ҡу­наҡтарға, ойоштороусыларға рәх­мәтен белдерҙе. “Беҙҙең Салауа­тыбыҙҙы ҙурлағанға рәхмәт!”– тип әйтергә ярата салауаттар. Бер ҡараһаң, был һөйләм сәйер яң­ғырай кеүек тойолһа ла: улар уны яҡташы, ырыуҙашы итеп тә ярата!

Киткәндәргә беҙҙән бары доға кәрәк. Лена Ямалетдинова апайҙың ошо төбәк тарихын һөйләүе балалар өсөн үҙе бер дәрес булды. Ул Салауаттың рухына доғалар ба­ғышланы – Мәңгелектән беҙгә баҡҡан батырыбыҙға барып етһен улар! Ауыл нигеҙенә, бында ҡу­йылған һәйкәлдәргә сәскә һал­ғандан һуң балалар фотоға төштө.

Был ерҙәрҙән батыр атлаған...

Аҙаҡ күмәкләп Әлкә мәктәбенә юлландыҡ. Унда беҙҙе тотош бер зал булып уҡыусылар, уҡытыу­сылар көтөп тора ине. Балалар беҙгә һорауҙарын бирҙе, ә беҙ уларҙың саф һәм яҡты ҡараш­тарына бағып, һәр береһенә ихлас яуап ҡайтарҙыҡ. Уҙған йыл конкурстары лауреаттары Тимур Шө­ғәйепов менән Динислам Шәм­сетдинов батырҙың шиғырҙарын яттан һөйләне.

“Йөрәк һүҙе” проек­ты авторы Наилә Сәфәрғолова ба­лаларға шиғри һүҙҙең көсө тура­һында миҫалдар аша еткерҙе. Салауат районы башҡорттары ҡорол­тайы рәйесе Көнһылыу Ғәлиева уҡыусыларҙы 112-се Баш­ҡорт ка­валерия дивизияһы исемлеген тер­геҙеү эшендә ҡат­нашырға саҡырҙы.

Башҡортос­тан­дың халыҡ ша­ғиры Рауил Бикбаев­тың “Салауат­ты күргән ҡарғалар бар” тигән ши­ғыр юлдары иҫкә төш­тө ошонда. Ғалимдар, был ҡоштар 300 йыл йәшәй, ти бит. Ә бына был мәктәп уҡыусылары, ошонда йәшәгәндәр батыр баҫҡан эҙҙәргә баҫып йөрөй. Ҡайһылай ҙа улар бәхетле!

Салауат районы.

Салауатҡа