Ысын шағир, ысын кеше ниндәй булырға тейешлеген күрһәтеп китте...

Дөрөҫөн әйткәндә, был хәбәр­ҙе күңелебеҙ менән кисектереп-кисектереп йәшәнек, сөнки Роберт Мөғәллим улының ҡаты сиргә ҡаршы көрәшкәнен белә инек. Әммә ул ныҡ булды, һуң­ғы көнгә тиклем сафта ҡалды, һәр иртәһен Инстаграмдағы дуҫтарын сәләмләү, яңы шиғыр­ҙары, замана менән бергә килеп тыуған мәсьәләләр тураһындағы фекерҙәрен уртаҡлашыуҙан баш­лар ине. Бер ҡасан да яҙ­ма­ларында зар, яман һүҙ, баш­ҡа­ларға бәлә һалыу булманы, улай ғына ла түгел, ул һәр саҡ яҡты кәйеф, яҡшы уй, өмөт уятырға тырышты. Күңеленә яманһыу, болоҡһоу булған хәл­дәрҙә лә үҙен дә, уҡыусыларын да йыуатып: “Беҙ бит көрәш­селәр затынан, әле ҡулдан кил­гәнсә алға атлайбыҙ!” – тиер ине.

Роберт ағай Илеш районы­ның Нәжәде ауылында тыуһа ла, үҙе Шәммәттә үҫкәс, ата-бабаларының тамырҙары ошо ауыл менән бәйле булғанға, үҙен ошо ауылдыҡы тип иҫәпләне.

Уның тәүге әҫәрҙәре “Баш­ҡортостан пионеры” гәзитендә баҫыла, хеҙмәт юлын да ул тыу­ған Башҡортостанында, Илеш районының “Маяҡ” гәзитендә башлай. Ҡазан дәүләт университетын тамамлап, ныҡлап әҙәбиәткә һәм журналистикаға аяҡ баҫа. Уҡыған йылдарында уҡ ябай, халыҡсан стиль менән яҙылған шиғырҙары менән замандаштары араһында танылыу яулай. 1970 йылда сыҡҡан дөйөм йыйынтыҡтағы шиғыр­ҙарын уҡыусылар ғына түгел, әҙәби тәнҡитселәр ҙә юғары баһалай. Тап ул, 1972 йылда Бөтә Союз йәш шағирҙар фес­тивалендә ҡатнашып, Михаил Львов, Валентин Сорокин кеүек исемдәре СССР-ға билдәле яҙыу­сыларҙың ыңғай баһаһын ала. Шулай уҡ яҡта­шыбыҙ, Татарс­тандың халыҡ шағиры Илдар Юзеев уның ижады тураһында тәүгеләрҙән булып анализ яһай һәм әҙәбиәткә ҙур шағир килеүе хаҡында хәбәр итә.

Эйе, ул ысын мәғәнәһендә ҙур йөрәкле шағир булды. Балалар өсөн яҙған әҫәрҙәре менән уҡыу­сылар күңеленә килеп инде һәм “Аҡбай цирк ҡарай” (1978), “Ете ағай тай егә” (1980), “Айға остоҡ” (1982) исемле китаптары М. Йәлил исемендәге Татарстан дәүләт премияһына, Г.Х. Андерсен исемендәге ха­лыҡ-ара премияға лайыҡ булды. Уның “Малайҙар һөйләшә” тигән ши­ғы­ры үҙе генә лә – донъя балалар әҙәбиәте өлгөһө! Унда:

– Мин үҫкәс ағай булам,

Унан һуң бабай булам!

Ә мин бабай булғас та,

Гел әйбәт малай булам!..

Мин комбайнсы булам,

Ҡырҙа иген урырға!

— Ә миңә әсәй үҫкәс,

Ҡуша Кеше булырға! –

тигән юлдар бар.

Әҫәрҙәге һуңғы һөйләм Роберт Миңнуллиндың ғүмерлек асылы булды. Ул ошо юғарылыҡты йыр сәнғәте өлгөләре булған ши­ғырҙарына алып килде. “Әсәй беҙҙе Сөндән алып ҡайтты” тигән йыры кеүек, замандаштары күңеленә килеп ингән йырҙарҙы ул һуңғы көнгәсә ижад итте. Был тиклем юға­рылыҡта әсәйҙәргә дан йыр­лаған, һәр йыры менән ғәзиз кешенең изгелектәрен тик үҙен­сә, Роберт Миңнуллинса ғына, дан­лаған башҡа шағирҙы белмәйем мин.

Уның ҡәҙерле кешеһе менән өлкән быуын яҙыусылары яҡ­шы таныш ине. Роберт ағай уларҙы тыуған яғына, Илеш районына, йыш алып ҡайтты. Әсәһе менән бергә төшөрөлгән тапшырыуҙар ҙа, яҙҙырылған аудиояҙмалар ҙа хәҙер иҫтәлек булып ҡына ҡалды. Әммә ул менән әсә араһындағы яҡты тойғоларҙы сағылдырған, өлкән бала булараҡ, һәр саҡ терәк булған Роберт ағайҙың балаларса баш эйеп йәшәй белеү мөнәсәбәте – күптәребеҙгә өлгө ул. Уның менән хушлашҡанда бер туған ҡустыһы К. Миңнул­линдың: “Беҙ уны “мулла ағай” тип йөрөттөк” тигән һүҙҙәре ағай кешенең сабыр аҡыллы булыуы тураһында ла һөйләй.

Роберт ағай тәүге йырҙары сыҡҡандан алып был жанрға хыянат итмәне. Башҡортостан йырсыһы Заһир Ҡотлосурин башҡарған “Ағиҙелдән китеп барам” тигән йыры шағирҙың аҡҡош йырылай яңғыраны. “Ағиҙелдән китеп барам, йәш­лектән үтеп барам... ” тигән юлдары хәҙер бигерәк тә моңһоу яңғырай.

Баяғы балалар өсөн яҙылған шиғырындағы комбайнсы булам тигән кеүек, Роберт Миң­нуллин үҙе лә әҙәбиәттең комбайны булды. Уның ижад ит­мәгән сәғәте, минуты булдымы икән?! Юҡтыр, үҙ ғүмерендә ул ҡулына күптомлыҡтарын алып ҡыуанған автор. Шиғриәт, балалар әҙәбиәтенән тыш, зама­нының күренекле публицисы ла булды. Килеп тыуған мәсьә­ләләрҙе хәл итеү өсөн ҡулына ҡәләм алып, тәрән анализ менән дәүләтселек һәм халыҡ алдында ла һорауҙарҙы ҡуя белде. Депутат булып ки­теүе лә уның милли респуб­ликаларҙа килеп тыуған киҫкен хәлдәрҙе аңлап, хәл итеү юлдарын эҙләү менән бәйле ине. Ул ысын халыҡ депутаты булды. Хатта ана шул йылдарҙа килеп тыуған мәсьәләләр, хәл ител­мәҫтәй тойолған проблемалар уны эстән ашаны, уның йөрәгенә урын таба алмаған, йоҡоһоҙ сыҡҡан төндәре аҙ булдымы ни? Нимәһе ғәжәп тә, һоҡланғыс та – ул бер ҡасан да үҙен борсоған нәмәләрҙе йәшереп ҡалманы. Ә уны тик халыҡ, тел, милли баҫма, китап яҙмышы борсоно – бына ошолар хаҡында ул асыҡтан-асыҡ Инстаграмда яҙҙы. Бер кемдән дә, бер ниҙән дә ҡурҡып торманы.

Роберт Мөғәллим улы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшмәкәрлеге менән дә таныш ине, халыҡ йыйыны сараларында ҡатнашҡаны ла булды. Ул бер ҡасан да тыуған төйәге ме­нән бәйләнешен өҙмәне. Баш­ҡортостандағы тормошҡа ситтән ҡарап түгел, үҙе ошонда тыуған ир-егет булараҡ тойоп, аңлап, бер бөтөн булып йәшәне.

Бер мәл Бөтә донъя баш­ҡорт­тары ҡоролтайы Татарстан Рес­публикаһындағы яҙыусылар менән берлектә милли мәсьә­ләләргә ҡағылышлы һөйлә­шеүҙе Дүртөйлө районында ойошторҙо. Ул сарала күрше­ләрҙән дә, беҙҙән дә халыҡ яҙыу­сылары ла, дәүләт эшмәкәрҙәре лә ҡатнашты. Әммә, ни үкенес, берәү ҙә уның кеүек мәсьәләне асыҡтан-асыҡ билдәләп, хәл итеү юлы дәүләтселектең ҡарар­ҙарына ла бәйле булыуын әйтә алманы. Милли мәсьәләләрҙе ул исеме менән атап, хәл итеү юлдарын да күрһәтә белде, сөн­ки уға, элекке халыҡ депутатына, был эштәрҙең асылы яҡ­шы таныш ине. Һуңғы көнөнә тиклем егеттәрсә ошо мәсьә­ләләргә асыҡлыҡ индерергә тырышты ул.

Яҡташыбыҙ Роберт ағай Миң­нуллин тыуған республи­каһы менән бәйләнешен һуңғы мәлдәренә тиклем өҙмәне. Һәр әҙәби, мәҙәни сараларға ҡайтып, яҡташтары менән тығыҙ аралашып йәшәне. Башҡортостанда йәшәгән ҡәләмдәштәре менән йылы мөнәсәбәттә булды, бик күп замандаштары хаҡында мәҡәләләр, шиғырҙар яҙҙы. Китаптары Башҡортостанда ла нәшер ителде. Ул – Башҡорт­остандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, уны республикабыҙ халҡы үҙ күреп, ижады өсөн генә түгел, кешелек сифаттары өсөн дә яратты. Уны ике туғандаш республика араһында дуҫлыҡ илсеһе тип атаусылар ҙа бар. Минең өсөн улай ғына түгел – ул Башҡортостандағы мәсьәләләрҙе ситтән ҡарап түгел, эсендә ҡайнап аңланы, тыуған ерен ҡырҙан түгел, эстән яратты. Үҙе әйтмешләй,

Ҡазан – Өфө юлдарында

Ғүмерҙәр үтте инде.

Мин йөргәнгә генә, буғай,

Шымарып бөттө инде...

Уның шәжәрәһе буйынса әллә нисәмә быуыны башҡорт икәнен дә беләбеҙ, үҙе лә белде, ул хаҡта материалдар заманында “Ағи­ҙел” журналында ла баҫылды. Уның бер ҡасан да “мин баш­ҡорт түгел” тип әйткәнен ишет­кәнем булманы. Бер ҡасан да бер башҡортҡа ла һүҙ тейҙер­гәнен дә белмәйем. Шулай уҡ татарҙар менән дә. Ул ысын мәғәнәһендә халыҡ шағиры булды. Ул – Башҡортостан халҡы­ның да үҙ шағиры. Юҡҡа ғына 70 йәшлек юбилей кисәһе ике баш ҡалала ойошторолманы. Мин дә ҡатнашырға тейеш инем, әммә отпускта булып, ҡай­тып етә алмай ҡалдым. Нишләтәһең, шулай яҙғандыр инде... Аралашып йәшәнек. Арнап яҙған шиғыры ла бер иҫ­тәлек булып ҡалды. Уны яратмау мөмкин түгел ине, йомшаҡ тауышы, мәрхәмәтле асылы үҙе­нә бик күптәрҙе тартып торҙо.

Роберт Миңнуллин – 1998 йылда Мари Эль Республика­һы­ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙ­мәткәре, шулай уҡ Төрк­мән-стан­дың “Махтумкули Фраги” миҙалы менән, Рәсәйҙәге дуҫ­лыҡты нығытыуға һәм дәү­ләт милли сәйәсәтен тормошҡа ашы­рыуҙағы хеҙмәте өсөн Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Дума­һының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән. Былар барыһы ла уның, ысын ижадсы булараҡ, мә­ҙәниәт, һүҙ сәнғәте, шиғриәт аша йөрәктәрҙән йөрәктәргә һис ҡаҡшамаҫ күперҙәр һалыуы, ха­лыҡтарҙың үҙ-ара яҡты мө­нә­сәбәттә йәшәүенә булыш­лыҡ итеүе хаҡында һөйләй. Эйе, ул ҡайҙа ғына йөрөһә лә, иң тәүҙә изгелек, яҡшылыҡ илсеһе булды.

Һуңғы тапҡыр Мостай ағай­ҙың юбилей сараларында Ке­ләштә осраштыҡ. Үҙе “фәреш­тәм” тип атаған Клара еңгә лә янында ине. Электән ишетеп тә үҙ-ара яҡты мөнәсәбәттәре хаҡында беләм, әммә күрешкәс, ҡатынына булған хөрмәтем тағы ла артты. Ағайҙарыбыҙҙы ярат­ҡан еңгәйҙәрҙе яратмау мөм­кинме ни?! Сабырлыҡ бирһен инде Аллаһу Тәғәлә уға. Хуш­лашҡанда ҡыҙы Таңһылыу: “Һеҙ халыҡ шағирын, ҙур шә­хесте юғалттығыҙ. Ә беҙ яратҡан әтиебеҙ менән хушлашабыҙ... Беҙ бик бәхетле балалар бул­дыҡ!..”– тиеүе йөрәкте әрнетеп үтте. Ундай атайың булыу иҫ киткес ғорурлыҡтыр инде ул...

Инстаграмдағы һуңғы яҙма­һында Роберт ағай ауған олпат өйәңке һүрәтен ҡуйған да былай тигән:

“...Шулай, ағастар ҙа, дуҫтар ҙа көтмәгәндә генә ауалар ҙа ки­тәләр шул! Һиҙмәй ҙә ҡалаһың”.

Йәнең йәннәттә булһын, ярат­ҡан Роберт ағайыбыҙ! Аллаһу Тәғәлә һине беҙҙең аранан изге йомала алды. Йомшаҡ күңелең, йомарт асылың, ҙур йөрәгең менән беҙгә һин ысын Шағир, ысын Кеше ниндәй булырға тейешлеген күрһәтеп киттең!