Һаулыҡ һаҡлауҙа ла мәҙәнилек мөһим

Үҙенең сәләмәтлеген ҡайғыртҡан һәр кемгә диспансерлаштырыуҙы үтеү, уның йыл да ниндәй үҙгәрештәр кисереүен белеү ҡыҙыҡлы һәм мөһим булыр кеүек ине. “Ни өсөн “ине”, бына бит мин дә был медицина сараһын үттем, ҡәнәғәтмен”, – тиерһегеҙ. Әммә эксперттарҙың билдәләүенсә, ваҡытынан алда үлеү осраҡтарын, хроник сирҙәр хәүефен кәметеү маҡсатында ил Хөкүмәте кимәлендә инде алты йыл дауамында үткәрелгән халыҡты дөйөм диспансерлаштырыу ни өсөндөр ғәмәлдә пациентттарҙы ылыҡтырмай, сифаты йыш ҡына ҡәнәғәтһеҙлек тойғоһо тыуҙыра, күңел ҡайтыуы, ауырыуҙарҙың өмөтө аҡланмауы һиҙелә.

Ошо хаҡта Һаулыҡ һаҡлау ми­нистрлығы, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай, Мотлаҡ медицина страховкаһы фонды һәм Башҡортостан Медицина пала­таһы вәкилдәре ҡатнаш­лығында үткән “түңәрәк өҫтәл”дә яңғыраған тәҡдимдәр, һорауҙар, кәңәштәр уҡыусылар (беҙ барыбыҙ ҙа пациенттар) өсөн дә файҙалы булыр тип уйлайбыҙ.

Йыл һайын диспансерлаштырыу һөҙөмтәһе буйынса уның тәь­ҫирлегенә баһа бирелә, ошоға ҡарап үҙгәрештәр индерелә лә ин­де. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта флю­о­рографияның бөтә осраҡ­тарҙа ла тәьҫирле булмауы, белгестәрҙең раҫлауынса, күп кенә сирҙәрҙе “йәшереп” ҡал­ды­рыуы, бойороҡ исемлегендә булһа ла, үҙен тейешле кимәлдә аҡламауы билдәле. Һәр йәшкә хас булған сирҙәрҙең киҫкен мәл­дәрен тотоп ҡалыу ниәтенән, йөрәк эшмәкәрлегендәге, тын алыу системаһындағы патоло­гияларҙы, шештәрҙе, шәкәр диабетын асыҡлау – медиктар алдындағы ҙур бурыс.

Һәр йәш төркөмө өсөн бел­гес­тәр тарафынан билдәләнгән исемлек бар. Тикшеренеүҙәр иҫә­бен бер табиптың да ҡыҫҡар­тырға, пациентты түләргә мәжбүр итергә хаҡы юҡ. Бөтә медицина хеҙмәттәре өсөн Башҡортостан Мотлаҡ медицина страховкаһы фонды түләй. Уның етәксеһе Альберт Йәһүҙин әйтеүенсә, быйыл I кварталда диспансерлаш­тырыуға 310 миллион һум аҡса тотонолған. Һәр пациенттың ниндәй медицина тикшеренеүе үтеүе ентекле тикшерелә, эш сифатына экспертиза үткәрел­гәндән һуң ғына учреждениеға аҡса түләнә. Былтыр, мәҫәлән, илле мең осраҡты сифатһыҙ тип табып, аҡса түләмәгәндәр.

Ни өсөн күптәрҙең тикшеренеү үтергә теләге юҡ, тигән һорауға яуаптар төрлөсә яңғыраны. Ҡай­һы берәүҙәр поликлиникаға килеп тә, сираттың оҙонлоғона, ваҡыт­тың самалы булыуына аптырап, кире килмәҫтәй була. “Телефондан саҡырып СМС-хәбәр килеү менәнме ни, аныҡ көнө, сәғәте күрһәтелмәгәс”, – тип дәғүә бел­дереүселәр ҙә бар. Ғөмүмән, халыҡты йәлеп итәм тиһәң, күрер күҙ­гә бик ваҡ, ябай тойолған мәсьә­ләләрҙе иғтибарҙан ситтә ҡалдырырға ярамайҙыр. “Парик­ма­херға, маникюр яһаусыға яҙыл­һаң, һиңә бер нисә тапҡыр шылтыратып, килеү-килмәүеңде, хәл-әхүәлеңде белешәләр. Ә ниңә сәләмәтлеккә ҡағылған осраҡта ошондай ысулды ҡулланмаҫҡа? Страховка компаниялары ла халыҡтың мәғлүмәтлелеген арттырыу өҫтөндә эшләмәй. Ғөмү­мән, был өлкәлә аралашыу, аңла­тыу, мөнәсәбәттәрҙе ҡороу мәҙә­нилеге аҡһай”, – тине үҙенең сығышында Медицина палатаһы рәйесе Дамира Сабирйәнова.

Хәҡиҡәт ҡырыҫ, әммә мәҙә­ни­лектең һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә өҫтөнлөклө сифат булырға тейешлеген инҡар итә алмайбыҙ. Һәр кемдә үҙ сәләмәтлегеңде хәстәрләү мәҙәнилеге йәштән һалынғанда, бәлки, бөгөн диспансерлаштырыуға халыҡты йәлеп итеү буйынса ҡыҙыу фекер алышҡан “түңәрәк өҫтәл”дәр ҙә ойошторолмаҫ ине. Әлегә ҡорҙа ҡатнашыусылар ошо мөһим сараны йәнләндереү өсөн башҡорт телендә видеороликтар күрһәтеү, теманы мәғлүмәт сараларында йышыраҡ яҡтыртыу, уның фай­ҙалы, тәьҫирле яҡтарын аңлатыу, табиптарға ышанысты арттырыу тураһында баш вата, бәхәсләшә, тәҡдимдәр индерә.

“Түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыу­сылар хатта ҡайһы бер табиптар­ҙың да “нимә ул диспансерлаштырыу” тигән һорауға аныҡ яуап бирә алмауын, уның мотлаҡ ике этаптан тороуын, тар белгестәргә күренеү мөмкинлеген, тик­шеренеү үткән эш көнө өсөн хеҙмәт хаҡы һаҡланыуын белмәй. Алты йыл дауам иткән диспансерлаштырыу тураһында ошо­ғаса бер битлек белешмәнең дә сығарылмауы, кире бәйләнештең булмауы тармаҡтың үҙенең һүл­пәнлеге, эште үҙ яйына ҡуйыуы тураһында һөйләй түгелме? Пациенттарҙың ышанысын яулау еңел булмаясаҡ. Диспансер­лаш­тырыуҙың күҙ буяу өсөн түгел, ә хөкүмәт кимәлендә ойошторолған етди, файҙалы сара булыуын бары эш сифатын яҡшыртыу, өр-яңы алымдар ярҙамында ғына иҫбатларға мөмкин, тигән һығым­таға килде “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар.

Ғөмүмән, республикала тәүге медицина ярҙамынан һәр кемдең файҙалана алыу мөмкинлеген арттырыу буйынса яңыса алымдар, акциялар үткәрелеүен ыңғай тип баһаларға кәрәк. Һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Ирина Кононова “түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусыларҙы ошо йүнә­лештә башҡарылған ҡайһы бер проекттар менән таныш­тырҙы.

Ошо көндәрҙә “Сәләмәт республика – сәләмәт төбәк” акция­һына старт бирелеүе шуға дәлил. Был сара республика етәксеһе Радий Хәбиров ҡушыуы буйынса ауыл халҡына медицина ярҙамын яҡынайтыу маҡсатында үткәрелә. Күсмә Сәләмәтлек үҙәктәре, ФАПтар, флюорограф һәм маммографтар, Ғ. Ҡыуатов исемендәге республика дауаханаһы һәм республика кардиология диспансе­рының диагностика үҙәктәре – барыһы ла юлда бөгөн. Ошо көндәрҙә биш автопоезд Дыуан, Нефтекама, Октябрьский, Стәр­летамаҡ һәм Белорет тарафтарына юл тотто. Көҙгә тиклем эш дауам итәсәк, тип хәбәр итте һаулыҡ һаҡлау министры урын­баҫары. Ҡала һәм ауыл кеше­ләренең медицина хеҙмәттәренән файҙаланыу мөмкинлеген тигеҙ­ләү, табипҡа күренеү ваҡытын ҡыҫҡартыу, сирҙең аҙыуына юл ҡуймау – бына ошо изге маҡ­саттарҙы күҙ уңында тотоп план­лаштырылған был сара. Үкенескә ҡаршы, әлегә министр урын­ба­ҫары әйтеүенсә, “тырышлыҡ һө­ҙөм­тәһе түбәнерәк, сир кимәле юғарыраҡ, ә табипҡа мөрәжәғәт итеү осраҡтары ҡәнәғәт­ләндер­мәй”.

Шуныһы ла мәғлүм булһын, 100 йәште уҙғандар өсөн бер ниндәй ҙә сикләүҙәр юҡ, йөҙ­йәшәрҙәр диспансер скринингын дөйөм ҡағиҙәләр буйынса үтә ала. Әммә ошо йәшкә етеү өсөн сәләмәтлегеңде даими хәстәр­ләргә, табиптарға күренеүҙән баш тартмаҫҡа, иң мөһиме, Хөкүмәт тарафынан билдәләнгән мөм­кинлектән тулыһынса файҙа­ланып, диспансерлаштырыу үтергә кәңәш итәбеҙ. Өҫтәүенә кешенең эшләү-эшләмәүе мөһим түгел, скрининг 21 йәштән өлкән һәр кем өсөн ҡаралған. Бары паспортың, страховка полисы, СНИЛС ҡулыңда булһын.