Лайыҡлы тормош кимәле – дәүләт абруйы

Декрет ялы – 16 аҙна

Ул Ҡоролтайҙың демография һәм һаулыҡ һаҡлау секцияһы эшендә ҡатнашҡайны. Был тармаҡ нисә йыл инде Рәсәй­ҙең иң көнүҙәк проблемалары рәтендә ҡала. Һүҙ ыңғайы Зилә­нән, Испанияла демография йәһәтенән ниндәй үҙенсәлектәр бар, унда әсәлек һәм балалыҡ проблемаларына ҡараш ниндәй, тип һорашҡайныҡ. Әңгәмәсебеҙ түбәндәгеләрҙе бәйән итте.

Испания – иҫ киткес үҙен­сәлекле ил, уның тарихи-мәҙәни мираҫы бик бай, һәр ҡала – үҙе музей, тарихи ҡомартҡы, архитектура өлгөһө. Әлбиттә, бар донъя туристарын йәлеп иткән диңгеҙ, бик тә уңайлы климат, йәшеллек менән дә маҡ­тана ала был дәүләт. Шуға ла, пенсия йә­шенә еткәс, Евро­паның төрлө илдәренән фәҡәт Испанияға килеп төпләнгән кешеләр күп. Хәйер, эшләйем тигән кеше өсөн дә был илдәге шарттар уңайлы, ҡануниәт йәһәтенән дә ҡар­шылыҡтар күп түгел.

Яҡташыбыҙ әйтеүенсә, испан ҡатын-ҡыҙҙары уртаса 31 йәштә әсә була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тыуымдың кәмеүе бында ла ҙур проблема. Билдәле булыуынса, һуңғы ун йыллыҡта ғына ошо күрһәткес 40,7 процентҡа кәме­гән. 2018 йылда тыуым буйынса илдә һуңғы 20 йылдағы иң түбән күрһәткес теркәлгән (370 мең бала донъяға килгән). Шул уҡ ваҡытта уларҙың һәр бишенсе­һен сит ил ҡатын-ҡыҙҙары тыу­ҙырған. Испанияла бер ҡатын-ҡыҙға уртаса 1,25 бала тура килә.

Әйткәндәй, Европала үҙҙәре теләп бала табыуҙан бөтөнләй баш тартҡан ғаиләләр бар, ун­дай­ҙар тормош йәмен башҡа ғә­мәлдәрҙән эҙләй. Ошо йәһәттән беҙ­ҙең ил бик айырыла: Рәсәйҙә ғаилә, әсәлек ҡиммәттәре юғары баһалана, демография һәм һау­лыҡ һаҡлау, ҡатын-ҡыҙ сәлә­мәт­легенә ҙур иғтибар бүленә. Уйлап ҡына ҡарағыҙ: Испанияла декрет ялы балаға 16 аҙна тул­ғанға ҡәҙәр генә дауам итә, аҙаҡ ҡатын-ҡыҙ эшкә сығырға тейеш.

Илебеҙҙә был йәһәттән хәлдәр бөтөнләй икенсе икәнлеген бы­ға­са йылдан-йыл камиллаштырыла барған социаль сәйәсәт буйынса баһалаһаҡ, күптән түгел тап ошо тармаҡты хәс­тәрләү йәһәтенән дәүләтебеҙҙә тарихи ҡарарҙар ҡабул ителгән осорҙоң да шаһиты булдыҡ. Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Федераль Йыйы­лышҡа быйыл­ғы Мөрәжәғәт­намәһе быға тик­лемгеләренән тулыһынса социаль йүнәлешле булыуы менән айырыла, тип әйтергә мөмкин. Ил етәксеһе сығышының төп өлөшө бала­лыҡты һәм әсәлекте яҡлау, киләсәк быуынды тәрбиәләүгә, демографияны яҡшыртыуға арналды.

Владимир Путиндың әсәлек капиталын беренсе бала тыуыу менән үк бирергә ҡарар итеүе, һис шикһеҙ, аныҡ һөҙөмтәләргә өмөт биргән ҙур сәйәси аҙым­дарҙың береһе. Уның күләме 466 мең һум буласаҡ. Ғаиләлә икенсе бала тыуһа, дәүләт ярҙамы 616 617 һум тәшкил итәсәк. Тыуымды арттырыу өсөн күрелгән саралар бының менән генә сикләнмәйәсәк. Өсөн­сө бала тыуған осраҡта дәүләт бығаса алынған ипоте­каның 450 мең һумын ҡаплаясаҡ. Бала өсөн ай һайын бирелә торған пособиены ете йәшкә тиклем оҙай­тыу ҡаралғаны ла мәғлүм. Әйт­кән­дәй, был яңылыҡтарҙы республика Башлығы Радий Хә­биров та билдәләне, Мөрәжәғәт­намәнең иң һөйөнөслө һәм хайран ҡалырлыҡ үҙенсәлектәре тип атаны.

Түләүҙәр ҡасан башланасаҡ?

Иң шатлыҡлыһы шул: Рәсәй Президенты күрһәтмәһе буйынса, яңы түләүҙәр быйыл 1 ғи­н­уар­ҙан билдәләнергә тейеш. Тимәк, ошо көндән алып донъя­ға килгән сабыйҙар өсөн ғаилә­ләр финанс ярҙамы аласаҡ. Әммә, барыбыҙ ҙа аңлап тора­быҙ: ҡануниәтте үҙгәрештәргә ярашлы тәртипкә килтергәнсе, хатта бик тиҙ эшләгәндә лә, ярайһы ваҡыт үтәсәк.

Әлеге ваҡытта Рәсәй Дәүләт Думаһында, яңы закондарҙың төп эстәлеге әҙер, тип белде­рә­ләр. Февралдә, барлыҡ нескә­лектәр иҫәпкә алынып, ҡанун ҡабул ителгән осраҡта ла, әсә­лек капиталын 1 марттан бирә башлауҙары ихтимал. Ә икенсе һәм унан һуң тыуған балалар өсөн түләүҙәр механизмы Рәсәй Пенсия фонды тарафынан күптән яйға һалынған, тип белдерә власть вәкилдәре.

Әлеге ваҡытта әсәлек капита­лын торлаҡ шарттарын яҡшыр­тыу өсөн тотонорға була: йорт, фатир төҙөү һәм һатып алыу, ошо маҡсаттағы сығым­дарҙы ҡап­лау өсөн. Дәүләт финанс ярҙа­мын балаларға белем би­реүгә лә йүнәлтергә мөмкин (балалар баҡсаһы, мәктәп, юғары уҡыу йорто түләүҙәрен ҡап­лау­ға). Шулай уҡ инвалид бала­лар­ҙы социаль адаптациялау өсөн дә тотонорға була. Унан тыш, икенсе балалары 2018 йылда тыуған, килеме бәләкәй булған ғаиләләр әсәлек капиталы иҫәбенә айлыҡ түләүҙәр юллай ала.

Капиталды – баҡса участкаһындағы йорт өсөн

Ошо көндәрҙә иһә тағы ла шул мәғлүм булды: Рәсәй Дәүләт Думаһы әсәлек капиталын ҡулланыу мөмкинлектәрен киңәйтә. Әлегә яңы закон проекты беренсе уҡыуҙа ҡабул ителгән. Уға ярашлы, дәүләт тарафынан бүленгән аҡсаны ғаиләләр баҡса участкаһында йорт төҙөүгә йә иһә булғанын төҙөкләндереүгә тотона аласаҡ. Закон проектында һүҙ шәхси торлаҡ төҙөлөш объекттары хаҡында бара. Шуға ла айырманы аңларға кәрәк: аҡсаны баҡса йорто төҙөү өсөн түгел, ә шәхси йорт һалыу өсөн бирәсәк­тәр. Был хаҡта Рәсәй Дәүләт Дума­һының Ғаилә, ҡатын-ҡыҙ­ҙар һәм балалар буйынса комитеты рәйесе Тамара Плетнева белдерә.

Әммә участкала быға тиклем төҙөлгән баҡса йорто торған икән, уның да программаға инеү “мөмкинлеге” буласаҡ. Бының өсөн бинаны йылытыу, коммуникациялар үткәреү талап ите­лә. Хәйер, был нормалар ҡану­ниәттә аныҡ билдәләнгән, шуға ла яңы закон проектында “реконструкциялау” тигән пункт бар. Ошонан һуң инде төҙөлөш объектын “шәхси торлаҡ йорт” тип билдәләһәләр, тимәк, әсәлек капиталын йортҡа коммуникациялар үткәреү өсөн файҙа­ланып буласаҡ. Был ғәмәл дә реконструкциялауҙың бер өлө­шө булырға тейеш.

Дәүләт Думаһы Рәйесе Вячеслав Володин белдереүенсә, әлегә тиклем әсәлек капиталы аҡсаһына шәхси төҙөлөш өсөн тәғәйенләнгән ерҙә генә йорт төҙөргә була ине. Әммә 2019 йылдың 1 ғинуарынан шәхси йорттарҙы баҡса участкаһында ла төҙөп булыу мөмкинлеген биргән закон ғәмәлгә инде. Ти­мәк, әсәлек капиталы тураһын­дағы ҡануниәт нормаларға ярашлы үҙгәртелә.

Юллау ваҡыты кәметеләсәк

Ғаиләләр өсөн тағы ла бер яҡшы яңылыҡ – ошо көндәрҙә Рәсәйҙең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министр­лығы­ның әсәлек капиталын ғаилә иҫәбенә күсереү ваҡытын ике тапҡырға тиҙләтергә ҡарар итеүе мәғлүм булды.

Бының өсөн әле ведомствола тейешле документтар әҙер­ләй­ҙәр. Унан тыш, Рәсәй Президенты Владимир Путиндың беренсе бала өсөн әсәлек капиталын түләүҙе индереү хаҡындағы тәҡдимен тормошҡа ашырыу өсөн күпме финанс саралары талап ителәсәген иҫәпләүҙәр ҙә бара. Был хаҡта Рәсәйҙең хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Светлана Петрова белдергән.

Әсәлек капиталын банктағы иҫәпкә күсереү ваҡытын кәме­теүгә килгәндә, ул 45 көндән ике тапҡырға кәметелергә тейеш. Шул уҡ ваҡытта, әсәлек капиталын ғаиләгә тәғәйенләү ваҡыты үҙгәрмәйсәк.

Финанс сараларын банкка күсереү ваҡытына килгәндә, был – бик мөһим ғәмәл, сөнки илдең төп банктары ипотека ки­лешеүен беренсе иғәнәне түлә­гән­дән һуң ғына төҙөй. Был, үҙ сиратында, әсәлек капиталын бе­ренсе иғәнә итеп файҙа­ла­ныу­ҙа тотҡарлыҡ тыуҙыра, йәғни заем алыусыларға иғәнә өсөн аҡса эҙләргә тура килә. Был йә­һәттән, ғаиләләр өсөн төрлө милли проекттар сиктә­рендә торлаҡ һатып алыу мөм­кин­леге юға­рыраҡ булһын өсөн, министр­лыҡ төрлө ғәмәли миҫалдарҙы баһалап ҡарамаҡсы.

Ипотека өсөн – түбәнерәк ставка

Шуныһы шатлыҡлы: респуб­ликабыҙҙа социаль мәсьәләләр һәр саҡ өҫтөнлөклө йүнәлеш­тәр­ҙең береһе булып ҡала. Баш­ҡортостан етәкселеге демография проблемаларын хәл итеүгә гел тейешле иғтибар бирә, йәш һәм күп балалы ғаиләләрҙе социаль яҡлау буйынса күп документтар ҡабул ителгән.

Әйткәндәй, әсәлек капиталына бәйле яңылыҡтар араһында республикабыҙға ҡағылышлы тағы бер матур хәбәр бар.

Мәғлүм булыуынса, Баш­ҡорт­остан властары күп балалы ғаиләләр өсөн ипотека ставка­һын 5,5 проценттан өс процент­ҡаса кәметергә ҡарар иткән. Һүҙ “Жилстройсбережение” ипотека-һаҡлыҡ программаһы хаҡында бара. Был хаҡта Баш­ҡортостан Хөкүмәтендә үткән кәңәшмәлә Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фондының генераль директор урынбаҫары Евгений Декатов белдергән. Яңылыҡ икенсе йә унан һуңғы балалары 2018 йылдың 1 ғинуарынан һуң тыуған ғаиләләргә ҡағыласаҡ.

Программала 18 йәштән өлкән кешеләр ҡатнаша ала. Әлеге ваҡытта 7,5 мең кеше ошо программа буйынса торлаҡ өсөн аҡса туплай. Сағыштырыу өсөн: 2017 йылдың июненән ипотеканы ете процент ставкаһы ме­нән биргәндәр, был мөмкин­лекте республикала ике меңдән ашыу кеше файҙаланып өлгөр­гән.

Республика Башлығы Радий Хәбиров Рәсәй Президентының Мөрәжәғәтнамәһенә ҡағы­лыш­лы, “дәүләттең абруйын уның граждандарының лайыҡ­лы тормош кимәле билдәләй”, тигәйне. Һис шикһеҙ, әсәлекте һәм бала­лыҡты яҡлауға йүнәл­телгән яңы закондар илебеҙҙәге социаль хәлде юғарыраҡ кимәлгә генә күтәреп ҡалмай, кешеләргә өмөт һәм киләсәккә ышаныс өҫтәй.