Изгелекте халыҡ белергә тейеш

Зөһрә Әхмәҙиева менән осраҡлы ғына танышып киттем. Уның ике туған апаһы менән элекке күршеләрбеҙ, аралашып торабыҙ.

Бер һөйләшкәндә: “Беҙҙә берәй етешһеҙлекте тиҙ генә күрә һалып әрләйҙәр, тәнҡитләйҙәр, ә яҡшы ғәмәлдәр шулай тейеш кеүек күләгәлә ҡала. Бына ауыр тормош хәленә тарыған туғанымдың ғаиләһенә туғандар ҙа, табиптар ҙа, мәғариф хеҙмәткәрҙәре лә ярҙам итеп тора”, – тине.

Зөһрә Ишбирҙе ҡыҙы Бала­ҡатай районының Яңы Бала­ҡатай ауылында йәшәй, ире вафат булған, яңғыҙы өс бала үҫтерә. Өлкән ҡыҙы Зарина Бөрөлә Башҡорт дәүләт университетында бер юлы ике фа­культетта – дизайн һәм иҡтисад йүнәлештәрендә – һөнәр үҙләштерә. Улы Марсель Яңы Балаҡатай мәктә­бендә X класта белем ала. Туғыҙ йәшлек кинйә малай Морат – әле беренсе өҫтәмә класта (ул ике йыллыҡ программа буйынса уҡый). Түңә­рәк кенә донъяңа ҡыуанып йәшә лә бит, тормош гел ал да гөл бармай, яҙмыш һинең алдыңа төрлө һынауҙарын ебәреп тора шул. Күп балалы әсә лә тыумыштан һаулығы буйынса мөмкинлектәре сик­лән­гән төпсөк балаһын даими ҡурсалап-хәстәрләп торорға мәжбүр.

Ҡыйғы районының Алағуз ауылында ғаиләләге һигеҙ ҡыҙ араһында үҫ­кән ул. Атайҙары вафат булғас, әсәһе яңғыҙы тәрбиәләгән уларҙы. Бер аҙҙан күрше Балаҡатай районына күсенәләр. Зөһрә мәктәпте шунда тамамлай.

Артабан ҡыҙ Башҡорт дәү­ләт университетының математика факультетына уҡырға инә. Хеҙмәт юлын Өфөлә уҡы­тыусы, социаль педагог булып башлай. Кейәүгә сығып, ике балалары тыуғас, ире менән Себергә эшкә китәләр. Ҡабат Башҡортостанға ҡайтып, баш ҡалала бер аҙ йәшәгәс, йәнә Балаҡатайға юлланалар.

Үрҙә әйткәнемсә, яҙмыш һин телә­гәнсә генә яҙылмай. Ғаилә башлығы мәрхүм була. Зөһрә өс бала менән тороп ҡала. Ҡуртымға йорт алып йәшәргә тура килә. Биш йыл элек яңы биҫтәлә ер биләмәһе бирәләр-биреүен, әммә яңғыҙ ҡатынға өй һалыуы еңелдән түгел бит. Шулай ҙа был тор­лаҡта ҡышҡыһын түҙеп торғо­һоҙ һыуыҡ булғас, сит кешегә түләп тә торғансы, уң­ған ҡатын туғандары ярҙамында бер йылда үҙенең йортон төҙөп, былтыр декабрҙә күсеп тә сыға.

Әйтеүе генә еңел, үҙемдең мөйө­шөм тип. Район үҙәгенән биш саҡрым­дай алыҫлыҡта ҡола яланда тиерлек ултырған “Туғыҙынсы йома” тип аталған ерҙә асфальт юл да юҡ, ҡа­рал­тылар газға ла тоташ­тырылмаған. Ярай әле ут бар, тик электр менән йылытыу ҡиммәткә төшә – айына һигеҙ мең һум тирәһе түләргә тура килә. 11 өй һалына башлаған, һигеҙендә кеше йәшәй, башлыса – йәш ғаиләләр.

Әлбиттә, Балаҡатай райо­ны хаки­миәте йәш биҫтәне онотоп ҡуймаған. Яйлап бында инфраструктура булдырыла. Урамда газ үткәргес һу­ҙылған, уны дөйөм магистрал­гә тоташтыраһы ҡалған. Был эш башҡарылһа, халыҡтың йорттарына ла зәңгәр яғыулыҡ үткәрә башлая­саҡтар. Ә Зөһрә Әхмәҙиеваның, күп балалы һәм инвалид бала тәрбиәләгән әсә булараҡ, йортон газ селтә­ренә тоташтырыуға серти­фи­катҡа хоҡуғы бар. Был ярҙам төрөн 2019 йылда Башҡортос­тан Башлығы Радий Хәбиров булдырғайны. Уның буйынса, республика ҡаҙнаһынан про­грам­маға тәүге йылда – 64 мил­лион һум, арта­банғы өс йылда 200-әр миллион һум аҡса бүленә, һөҙөмтәлә ха­лыҡ­тың ташламаға эйә ҡат­лам­дары – Бөйөк Ватан һуғы­шы ветерандары һәм бөтә инвалидтар, күп балалы ғаилә­ләр сығымдарҙы ҡаплауға 60 йә 100 мең һумлыҡ сертификат аласаҡ. Шуға күрә Әхмә­ҙиевтәр ошо мөмкинлекте түҙемһеҙләнеп көтә.

Биҫтәгә ҡырсынташ түшәл­гән юл бар, тик ул был ғаилә­нең тау башындараҡ ултырған өйөнә килеп етмәгән. Шулай ҙа ҡыш буйы хакимиәт көн дә йортҡа тиклем юлды трактор менән таҙарттырып торған. Мо­рат өйҙә уҡығас, уға уҡы­тыу­сы үҙе килеп белем бирә бит.

Зөһрәнең ҡыуанысына, был мөһим мәсьәлә ыңғай хәл ителгән. Морат Мәсетле ауы­лындағы сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сиклән­гән балалар өсөн Республика дистанцияла уҡыу үҙәгендә белем ала. Йыл буйына ошо үҙәк һәм Яңы Балаҡатайҙағы 1-се мәктәп уҡытыусыһы Зөлфиә Мөхә­мәтулла улы Хөсәйенова аҙнаға өс тапҡыр өйгә килеп, балаға ғилем эстәтә.

– Педагогтан бик уңдыҡ, – тип ҡыуанысын йәшермәй Зөһрә. – Морат бит ошо йә­шенә етеп, бөтөнләй һөйләш­мәй ине. Һәм ул барлыҡ кешене лә үҙенә яҡын ебәрмәй. Ә Зөлфиә Мөхә­мәтулла ҡыҙы уның менән, шунда уҡ булма­һа ла, уртаҡ тел тапты. Шөғөл­ләнә торғас, балам айырым һүҙҙәрҙе әйтә лә инде. Унға тиклем һанай, бер аҙ буталһа ла, алфавитты белә. Педагог, ямғыр тимәй, ҡар тимәй, бер көндө лә дәрес үткәрмәй ҡал­маны. Ә бит ҡыш көнө өйгә хәтлем юлды ла таҙартып өл­гөрмәгән иртәләр булғыланы. Шул саҡта бер-ике километр тау үренә ҡарай көрт ярып атлап та килде уҡытыусы. Шуның өсөн уға ҙур рәхмәт!

Дистанцияла белем алыу өсөн уҡыу ҡорамалдары – стационар компьютер, камера, принтер – менән дә тулы­һынса тәьмин иткәндәр. Техниканы ла үҙәк хеҙмәтләндерә. Боҙол­һа, килеп ремонтлап бирәләр. Әлегә мобиль интернетҡа ғына ғаилә үҙе түләй. Фатирҙы ҡуртымға алып район үҙә­гендә йәшәгәндә элемтә хеҙмәтлән­дереүе лә бушлай булған. Бында, яңы биҫтәгә, стационар интернет элемтәһе әле үткәрелмәгән. Киләсәктә уныһы ла бушлай буласаҡ.

“Ә малайға ниндәй медицина ярҙамы күрһәтелә? Был тарафтан өҙөклөктәр юҡмы?” – тип һорайым.

– Йылына дүрт тапҡыр буш­лай Күмертауҙағы реабилитация үҙәгенә барабыҙ. Өфө­лә бер үҙәктә лә дауала­набыҙ, тик унда үҙ аҡсабыҙҙы түләйбеҙ. Былай Мораттың физик кәмселеге юҡ, бик хәрә­кәтсән, шаян, хатта бер аҙ хәй­лә­кәр ҙә малай ул, – ти әңгәмәсем.

Әлбиттә, балаға тәүлек әйлә­нәһенә күҙ-ҡолаҡ булырға кәрәк. Шуға күрә ҡасандыр уҡытыусы булған Зөһрә эшлә­мәй, өйҙә ултыра. Ғаилә балалар, инвалидлыҡ буйынса пособиеларға, ҡараусыһын юғалтыу буйынса пенсия иҫәбенә йәшәй. Хужабикә шәхси хужалығын да үҫтерергә теләй, әммә әлегә биләмә кәртәләнеп алынмаған, шуға ла быйыл йәй һуған, кишер, ҡыяр кеүек иң кәрәкле йәшел­сә генә сәскән. Хужалыҡты эттәре һаҡлай. Шунһыҙ булмай, ти, ҡатын. Ярай әле ҡоҙоҡ ҡаҙҙырғандар – һыу бар. 

Сирле бала менән күп йөрөргә лә тура килә. Зөһрә күктән төшкәнде генә көтөп ултырмай, үҙе лә ғаиләһе өсөн барыһын эшләй, тырыша. Былтыр машина йөрөтөүгә уҡып, водитель танытмаһына эйә булған. Туғаны үҙенең еңел автомобилен уға биреп тора, ул әлегә ихатала тора, йәғни берәй урынға барырға булһа – ҡул аҫтында ғына.

Бына шулай яҙмыш һынау­ҙарына бирешмәй, туғандар һәм дәүләт ҡурсалауында матур итеп донъя көтөргә ынтылып йәшәп ятҡан сағы Әхмә­ҙиевтәрҙең. Тиҙҙән ҡоймалы ла, газлы ла булырҙар тигән ышаныс та тыуҙы күңелдә. Уға ярҙам ҡулы һуҙыусылар булғанда, Зөһрә быны булдырмаҫтай ҡатын түгел.

- Гөлдәр БҮЛӘКБАЕВА-БИРГӘНОВА.

Балаҡатай районы.