Ашағаның таш булмаһын, аш булһын!

Ноябрҙә Башҡортостанда Бөтә Рәсәй “Иң яҡшы мәктәп ашханаһы” конкурсының федераль этабы үтә. Мәктәп туҡланыуы – мөһим һәм социаль әһәмиәтле мәсьәләләрҙең береһе, сөнки уға балаларҙың һаулығы ла, милләттең киләсәге лә туранан-тура бәйле.

Республика етәкселеге мәктәп туҡланыуын ойоштороуға ғәйәт ҙур иғтибар бирә. Башҡортостан Баш­лығы Радий Хәбиров та был йүнә­леште һәр ваҡыт өҫтөнлөклөләр рә­тендә билдәләй. Социаль сел­тәр­ҙә мәктәп туҡланыуына бәйле һуңғы яҙмаларының береһендә ул Өфө ҡалаһының Ғафури урамын­дағы 35-се белем биреү үҙәгендә мәктәп ашнаҡсыһына ҡуйылған һәй­кәл тураһында яҙҙы һәм бала­ларҙы йылы аш менән тәьмин итеүгә ҡағылышлы фекерҙәрен дә уртаҡлашты.

Баш ҡалабыҙҙағы мәктәп билә­мәһендә барлыҡҡа килгән скульптура – Рәсәйҙә мәктәп ашнаҡсы­һына ҡуйылған тәүге һәйкәл. Уның бейеклеге – яҡынса өс метр. Авторы – Мәскәү скульпторы Андрей Асерьянц. “Бик йылы һәм мәғәнәле ижад емеше килеп сыҡҡан. Һис тә арттырыу түгел: мәктәп һәм балалар баҡсаһындағы ашнаҡсыларҙың хеҙмәтенә балаларыбыҙҙың сәлә­мәтлеге бәйле. Уларға бик ҙур рәхмәтлебеҙ!” – тине үҙенең яҙмаһында Радий Хәбиров.

Ул шулай уҡ һуңғы йылдарҙа Башҡортостанда балалар туҡла­ныуын яңы кимәлгә күтәреү өсөн бик күп эш башҡарылыуын, идара итеү командаһының, тәүге сиратта БР Сауҙа һәм хеҙмәттәр министр­лығы менән Мәғариф һәм фән министрлығының, был эште ла­йыҡлы атҡарып сығыуын билдә­ләне. “Мин эш башлаған мәлдә социаль селтәрҙәрҙә ата-әсәләр мәк­тәптә бирелгән ризыҡтың һыуыҡ, тәмһеҙ, боҙолған булыуына риза­һыҙ­лыҡ белдерә ине, хәҙер ундай ялыуҙар юҡ”, – тип яҙҙы социаль селтәрҙәрҙә республика Башлығы.

Мәктәп уҡыусыларының 96,2 проценты йылы аш менән тәьмин ителә – был бик яҡшы күрһәткес. Уларҙың 56 проценты – ташламаға эйә  башланғыс класс уҡыусылары, сәләмәтлек йәһәтенән мөмкинлеге сикләнгән һәм инвалид балалар, аҙ тәьмин ителгән күп балалы ғаи­ләләрҙә тәрбиәләнгән, ДХР, ЛХР, Запорожье һәм Херсон өлкәлә­ренән килгән уҡыусылар. Мәктәп белем биреү системаһын үҙгәртеп ҡороу программаһына ярашлы, быйыл республиканың 59 белем усағында аш-һыу әҙерләү блогы һәм ашхана яңыртылған.

“Ата-әсәләр тарафынан мәктәп туҡланыуы сифатын контролдә тотоуға ҙур иғтибар бирелә. Баш­ҡортостандың Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағында эшсе төркөм булдырылды, мәктәп сайттарында һәм электрон журнал­дарҙа меню һәм ризыҡтарҙың фотолары менән танышырға мөмкин, даими рәүештә асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла.

Балалар туҡланыуын ойоштор­ған операторҙарға ярҙам күрһәтә­беҙ: бушлай ҡулланыу шарты менән ҡорамалдар бирәбеҙ, улар матди-техник базаны нығытһын өсөн ҡуртым хаҡынан һәм коммуналь түләүҙәрҙән азат итәбеҙ.

Туҡланыу йәһәтенән үҙенсәлеге булған балаларға айырым хәс­тәрлек булдырабыҙ: диабет, целиакия, фенилкетонурия, аллергия кеүек сире булғандарға махсус меню эшләнгән. Тағы ла бер мөһим йүнәлеш – урындағы етеште­реүсе­ләр менән хеҙмәттәшлек итеү. Беҙ балаларыбыҙҙы үҙебеҙҙең, Баш­ҡортостандың ризыҡтары менән туҡландырырға тырышабыҙ. 

Башҡортостандағы балалар туҡланыуын федераль эксперттар тотош илдә иң яҡшылар рәтендә баһалай. Мәктәп туҡланыуын ойоштороу буйынса ҡеүәтле, системалы хеҙмәтебеҙҙе Стратегик башлан­ғыс­тар агентлығы (АСИ) илдә иң һәйбәте тип билдәләне, ә инде Бөтә Рәсәй мәктәп туҡланыуын үҙгәртеп ҡороу буйынса иң яҡшы тәжрибәләр конкурсында Башҡорт­остан икенсе урынды яуланы.

Балалар туҡланыуы – беҙҙең өсөн өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе. Артабан да камиллашыуҙы дауам итәсәкбеҙ”, – тип яҙҙы Радий Хәбиров. 

Эйе, бөгөн мәктәп туҡланыуы өр-яңы кимәлгә күтәрелде, тип ышаныс менән әйтеп була. Был өл­кәлә дәүләт сәйәсәтен билдә­ләгән кәрәкле норматив акттар ҡабул ителгән, планға ярашлы һө­ҙөмтәле саралар ойошторола. Былтырғы уҡыу йылы йомғаҡ­та­рынан күренеүенсә, ыңғай динамика күҙәтелә – хоҡуҡ боҙоуҙар һаны кәмей. Мәҫәлән, сифатһыҙ про­дукцияны файҙаланыу осраҡ­тары – 83 проценттан 17 про­центҡа, ризыҡ әҙерләү технология­һын боҙоуҙар һаны ла 64 проценттан 36 процентҡа тиклем кәмегән.

Башҡортостандың был өлкәләге һөҙөмтәле эшмәкәрлеге ил кимә­лендә лә билдәле, шуға күрә Бөтә Рәсәй “Иң яҡшы мәктәп ашханаһы” конкурсының федераль этабы тап беҙҙең республикала үтеүе осраҡлы хәл түгел. “Был сараны лайыҡлы кимәлдә ойошторорға тейешбеҙ”, – тип билдәләне БР Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров ошо мәсьәләгә арналған кәңәшмәлә.

Быйыл октябргә ҡарата респуб­ли­­каның Сауҙа һәм хеҙмәттәр ми­нистрлығы ҡарамағындағы “Социаль туҡланыу идаралығы” учрежде­ниеһы мәғариф ойошмаларына – 552, шул иҫәптән граждандарҙың мөрәжәғәттәре нигеҙендә 109 тикшереү ойошторған.

– Яңы уҡыу йылы башланғандан алып 53 мәктәпкә барҙыҡ, граждандарҙың 35 мөрәжәғәтен ҡараныҡ, шуларҙың 23-ө – мәктәптә туҡланыу сифаты мәсьәләләре буйынса, 12-һе балалар баҡсаһына ҡағылышлы булды. Бөтә мөрәжә­ғәт­тәр ҙә урындарға барып тикшерелде. Шулай уҡ ҡайһы бер осраҡ­тарҙа ата-әсәләр менән осрашыу­ҙар үткәрҙек. Иҫкәрмәләр муниципаль район хакимиәттәре менән бер­лектә бөтөрөлә, – тип билдә­ләне Башҡортостандың сауҙа һәм хеҙмәттәр министры вазифаһын башҡарыусы Азат Асҡаров.

1 сентябрҙән Донецк, Луганск халыҡ республикаларынан, Запорожье һәм Херсон өлкәләренән килгән уҡыусылар бушлай ҡайнар аш менән тәьмин ителгән. Республиканың Мәғариф һәм фән министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, бөгөнгә улар – 225 уҡыусы. “Ваҡытлыса торлаҡта йәшәгән уҡыусылар ғына түгел, унда йәшәмәгәндәр ҙә түләүһеҙ туҡланыу менән тәьмин ителә”, – тип белдерҙеләр министрлыҡта.

Әле республика етәкселеге, мәктәп туҡланыуы өсөн яуаплы ведомстволар алдында мөһим һәм яуаплы эш – ноябрҙә Башҡортос­танда үтәсәк Бөтә Рәсәй “Иң яҡшы мәктәп ашханаһы” конкурсының федераль этабын лайыҡлы ойоштороу бурысы тора.

 ФЕКЕРҘӘР

Гүзәлиә АБЗАЛОВА, ике бала әсәһе:

– Ҡыҙҙарыбыҙ Аделина менән Миранда Өфө ҡала­һындағы М. Исҡужин исе­мендәге 136-сы башҡорт ли­цейында уҡый. Көнөнә ике тапҡыр, иртәнсәк – буш­лай, төшкөһөн тү­ләү­ле ашайҙар. Туҡланыу сифатынан ҡәнәғәтбеҙ, һәр хәлдә мәктәптән “асыҡ­тым” тип ҡайтып инмәй­ҙәр. Әгәр күңелдәренә ят­маған ризыҡ булып, йылы ашты тулыһынса ашама­һалар, буфеттан бөйөрөк һатып алалар. Әйткәндәй, беҙҙең лицей ашханаһында ҡамыр ризыҡтарын бик тәмле бешерәләр, яратып, маҡтап ашайҙар.

Фәнисә ИМАМЕТДИНОВА, өс бала әсәһе:

– Улдарымдың өлкәне – IX, уртансыһы V класта уҡый, иң бәләкәйебеҙ балалар баҡсаһына йөрөй. Ҙуры менән бер мәшәҡәт тә юҡ, сөнки һайланмай ашай. Әйткәндәй, ул һуң­ғы йылдарҙа мәктәптә туҡ­ланыу кимәленең ныҡ һәйбәтләнеүен йыш ҡына әйтеп ала. Бер нисә йыл элек мәктәп ашханаһына йө­рөүҙән баш тартып, йә буфеттан, йә гимназия янын­дағы магазиндан бе­рәй ризыҡ алып ҡапҡылай торғайны, хәҙер улай ит­мәй. Уртансы улым менән мәшәҡәтлерәк, сөнки сө­гөлдөр, кәбеҫтә аштарын, ҡайһы бер бутҡаларҙы яратмай. Кискеһен мәктәп сайтына инеп, менюҙы ҡарап ҡуябыҙ. Әгәр оҡшамаған ризығы булһа, йә өйҙән берәй ашамлыҡ һалам, йә буфеттан һатып ала. Әммә ундай осраҡтар бик һирәк була, сөнки төшкө йылы аш беренсе һәм икенсе ризыҡтан тора, икеһенең береһен барыбер ашап ҡуя. Салаттар, һуттар, еләк-емеш даими бирелә, шуға күрә мәктәп туҡланыуына ҡарата дәғүәм юҡ.

- Гөлдәр ЯҠШЫҒОЛОВА