Бала сәләмәт тормошҡа ылыҡһа, үҙе ҙур ҡаҙаныш

Мәҫәлән, 2014 йылдан ҡаланың балалар спорт мәктәбендә шөғөлләнеүсе Әлфинә Фәхретдинова быйыл көрәш һәм самбо буйынса республика чемпионы исемен яуланы, шулай уҡ Рәсәй һәм донъя кимәлендә көрәш буйынса көмөш миҙалға ла­йыҡ булды. Әлфи­нәнең уңыш­тарында тренеры Александр Шумковтың өлөшө ифрат ҙур, әлбиттә.

Александр 1973 йылда Кубань яҡта­рында тыуған. Атаһы Александр Всеволодович (хәҙер мәрхүм инде) казактар хәрәкәтен тер­ге­ҙеүҙә әүҙем ҡатна­ша, хорунжий погондарына лайыҡ була. Әсәһе Рәмзиә Рәхим ҡы­ҙы Учалы ра­йонының Ҡу­наҡбай ауылынан. Ғаиләлә өс баһадир буй еткерә. Александр 5-се кластан алып грек-рим көрә­ше менән шөғөлләнә. 1998 йылда Башҡортостан дәүләт аграр универ­сите­тының ветеринария факультетын тамамлай. Уҡыу йортонда ул билдәле тренер­ҙарҙа дзю-до серҙәренә төшөнә.

Хеҙмәт юлын “Коммунар” колхозында башлай, һуңы­нан бер нисә йыл Учалы вет­стан­цияһында хеҙмәт итә. Бер аҙ эшҡыуарлыҡ менән дә булышып ала. Эше ни тиклем тығыҙ булмаһын, ярат­ҡан шөғөлөн ташламай Александр – япон көрәшен өйрәнә. Ҡан тартыуы­лыр инде – егет ныҡлап баш­ҡорт көрәше менән дә ҡы­ҙыҡһына башлай. Хатта ра­йон һабантуйында ла ҡатна­шырға батырсылыҡ итә. Әм­мә, тәжрибәһе аҙ булыу сә­бәп­ле, самбо алымын ҡулла­нып ебәрә. Тәүге “ҡой­маҡ” Алек­сандрҙың күңелен тө­шөрмәй, киреһенсә, башҡорт милли көрәшенең рәтенә ныҡлап төшөнөргә сәм уята егеттә.

Күренекле тренер Йәлил Йосоповта ныҡлап шөғөл­лә­нә башлай ул. Тәбиғәттән бирелгән һәләт һәм ныҡыш­маллығы Александрға ҙур уңыштарға өлгәшергә этәргес бирә. 2010 йылда ул район һабантуйында көрәш буйынса абсолют чемпион исемен яулай. Шул уҡ йылда дзю-до буйынса республика чемпионы булып таныла.

Был спорт төрҙәренең бар нескәлектәрен белгән Александр Шумковты Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктә­бенә эшкә саҡыралар. Спорт­һыҙ тормошон күҙ алдына ла килтермәгән егет һис ике­ләнмәй риза була.

– Көрәш – башҡорт хал­ҡы­ның быуындан-быуынға тапшырыла килгән рухи ми­раҫы. Тәрбиәләнеү­се­ләремә уның бар нескәлектәрен дө­рөҫ итеп өйрәтеүҙе бурысым тип һанайым. Был яуаплылыҡ – тормошомдоң асылы, – ти тренер.

Александр Алексан­дро­вичтың ҡаҙаныштарының осо-ҡырыйы юҡ – ул өс тап­ҡыр милли көрәш буйынса Баш­ҡортостан чемпионы, билбаулы көрәштә Рәсәй чем­пионатында – өсөнсө урын, 2013 йылда дзю-до буйынса ветерандар чемпионатында йәнә Рәсәй кимә­лендә “бронза”ға лайыҡ була. Һуңғы өс йылда район һабан­туйының абсолют чемпионы.

Педагог сифатында ла һы­натмай – 2015 йылда район­дың “Иң яҡшы өҫтәмә белем биреү педагогы” булып таныла.

Үҙе хаҡында түгел, өйрән­сектәренең уңыштары тура­һын­да күберәк һөйләргә ярата тренер. Мәҫәлән, Азалина Сафина ете тапҡыр республика чемпионы була, Әлфинә Фәхретдинова, Анна Макерова –дзю-до буйынса үҙ категорияларында Баш­ҡорт­ос­танда иң көслө тип танылған спортсылар. Ғөмү­мән, Шум­ковтың өйрәнсек­тәре бер ярыштан да буш ҡул менән ҡайтмай, республикала икенсе-өсөнсө урындарға лайыҡ булыусылар ҙа байтаҡ.

Шулай ҙа Александр Алек­сандрович юғары ҡаҙа­ныш­тар артынан ҡыумай, тәү сиратта күберәк кешене спортҡа ылыҡтырыуҙы хәстәрләргә тырыша.

– Сер түгел, балаларҙы, йәштәрҙе экстремизм, хәмер-наркомания кеүек заман афәттәре һағалап ҡына тора. Ата-әсә көнө буйы эштә, донъя мәшәҡәттәре менән мәшғүл. Шул арҡала балаларына тейешле иғтибар, тәрбиә лә би­рә алмайҙар. Кемдер сек­ция­ларҙа шөғөл­ләнеп, бәлки, бер ярышта ла еңеү яуламаҫ, әммә ул сәләмәт йәшәүгә ылыҡһа, артабан тормошон спорт менән бәйләһә, был – бик ҙур ҡаҙаныш, – ти тренер.

Спорт мәктәбендә шөғөл­ләнеүселәр райондан ситтә уҙғарылған төрлө ярыштарҙа ҡатнашырға тырыша. Һуңғы ваҡытта балаларҙың именлеген тәьмин итеү маҡса­тында, уларҙы юлда йөрөтөү талаптары көсәйә, ҡайһы ваҡыт транспорт, юл сығым­дары менән дә проблемалар тыуа.

– Ярыштарҙа ҡатнашыу йәш спортсылар өсөн үтә мө­һим. Үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнап, бер нисек тә юғары ҡаҙаныштарға өлгәшеп булмай. Камиллашыу өсөн даими рәүештә үҙеңә тиңдәр йәки һинән көслөрәктәр менән көс һынашырға, алдынғы тәжри­бәне өйрәнергә һәм ҡулла­нырға кәрәк. Сит яҡҡа сығыу­ҙың тәрбиәүи әһәмиәте лә ҙур: бәләкәй саҡтан башҡа яҡтарҙы күреп үҫкән бала тыу­ған төбәгенең ҡәҙерен нығыраҡ беләсәк, унда патриотик рух уяна. Беҙгә был тәңгәлдә ярҙам иткән, битараф булмаған һәр кемгә рәхмәтебеҙ сикһеҙ, – ти педагог.

Александар Шумков ра­йон­дың йәмәғәт тормошонда ла янып йәшәй, ул – урындағы башҡорт ҡоролта­йының әүҙем ағзаһы. Йөрәгендә ике тамырына ла тоғролоҡ һаҡлаған ир-уҙаман, башҡорт телен тырышып өйрәнгән, хәҙер иркен аралаша. Йома һайын Александр мәсеткә йөрөй, рухташтары уны Искәндәр тип йөрөтә.

– Мәсеттәргә ойошто­рол­ған экскурсиялар ҙа тәрбиәүи роль үтәй. Күп милләтле, күп конфессиялы республикала йәшәйбеҙ бит. Күршеңде яҡшы белеү һәм ихтирам итеү барыбыҙ өсөн дә бик мөһим, – тип иҫәпләй Александр-Искәндәр.