Халыҡ хәстәре – улар иңендә

Бөгөн ауыл ерендә йәшәгән халыҡ өсөн урындағы үҙидара – төп власть органы. Халыҡтың бар йомошо – улар иңендә. Тап ауыл биләмәһе етәксеһе барлыҡ мәсьәләне хәл итеүҙә туранан-тура ҡатнаша, ҡулынан килгәнсә ярҙам итә. Эшһеҙлеккә һәм эскелеккә ҡаршы көрәшеү, ауылдарҙы төҙөкләндереү, урамдарҙы яҡтыртыу, тирә-яҡты таҙартыу, ҡулайлаштырыу шарттарында мәктәптәрҙе, балалар баҡсаларын һәм клубтарҙы һаҡлап алып ҡалыу, “Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһында әүҙем ҡатнашыу кеүек мәсьәләләр – ғәмәлдә уның иңендә.

Райондың иң ҙур биләмәләренең йәшәйеше, проблемалары, урындағы үҙидараның бөгөнгө эшмәкәрлеге, хәл итәһе мәсьәләләре, биләмәлә башҡарылған эштәр хаҡында талапсан етәкселәрҙең береһе Әнисә ҒӘЛИНА менән әңгәмә ҡорҙоҡ.

– Әнисә Баҡый ҡыҙы, үҙегеҙ­ҙең эшмәкәрлек биләмәһе ме­нән яҡындан таныштырһағыҙ ине.

– Ауыл биләмәһенә Калинин һәм Дәүләт (Һеңрән) ауылдары инә. Биләмәнең дөйөм майҙаны 33 мең 378,75 гектар тәшкил итә. Иҫке Сибай – Баймаҡ райо­нының иң ҙур ауылдарының береһе. Бында 5 меңдән ашыу кеше йәшәй, би­ләмәлә барлығы 56 урам булһа, шуның 48-е Иҫке Сибайҙа. Бөтәһе 1 мең 708 хужа­лыҡ иҫәпләнә, йәм­ғеһе 776 пенсионер. Ауылда мәҙә­ниәт йорто, “Сулпылар” балалар баҡсаһы, Әһлей Сөләймәнов исе­мендәге музыка мәктәбе, китапхана, ике йылытыу ҡаҙанлығы, мәсет, “Урал аръяғы” МТС-ының төп бүлек­сәһе, дауахана, почта урынлашҡан.

Сибайға яҡын булғас, элек-элек­тән ауыл халҡы ҡалаға йөрөп эшләй. Күптәр яҡындан ер алып, йорт төҙөп, беҙҙә донъя көтһә лә, эше лә, ашы ла башҡа урында. Тимәк, уларҙан ауыл хакими­әтенә файҙа юҡ, әммә көнкүреш шарттары булдырыу өсөн беҙ яуаплы. Шулай уҡ күптәр вахта ысулы менән ситтә эшләй.

Ауыл биләмәһендә сауҙа ме­нән шөғөлләнгән 15 шәхси эшҡыуар, 10 крәҫтиән (фермер) хужалығы иҫәпләнә. Демографик хәлгә килгәндә, 2017 йылда – 39, 2018 йылда 49 бала донъяға килгән. Быйыл был һандың артыуын көтәбеҙ, сөнки йәштәр ауылда төпләнә, яңы йорттар һала.

– Һөйләшеүҙе биләмә ха­ҡын­да башлағас, күп бәхәс тыу­ҙыр­ған урта мәктәпкә лә ентек­ләберәк туҡталып үтәйек әле.

– Ысынлап та, ауылдың белем усағы авария хәлендә ине. Бина совет осоронда төҙөлгән. Бер ваҡытта ла капиталь ремонт күр­мәгән мәктәп һуңғы йылдарҙа емерелеп, стеналары ҡыйшайып, рәте китте. Мәктәп етәкселеге һәм ата-әсәләр балалар ғүмере өсөн хә­үеф­ләнеп, былтыр көҙ Башҡорт­остан Башлығы вазифа­һын ва­ҡыт­лыса башҡарыусы Радий Хә­бировҡа мөрәжәғәт итте. Радий Фә­рит улы республиканың мәға­риф министры Айбулат Вәкил улы Хажинға мәсьәләне тулыһынса асыҡлау һәм яйға һалыу бурысын ҡуйҙы.

Айбулат Хажин үҙе шәхсән Иҫке Сибай урта мәктәбендә булып, проблема менән яҡындан таныш­ҡас, ауыл мәктәбе яҙмышы хәл ител­де. Әле V–XI класс уҡыусы­лары (200 бала) күрше Сибай ҡалаһының 14-се мәктә­бендә белем алыуын дауам итә. I–IV класс уҡыусылары өсөн урындағы “Сулпылар” мәктәпкәсә йәштәге учреждениеһының бер нисә бүлмәһендә һәм Иҫке Сибай музыка мәктәбендәге кабинет­тарҙа уҡый.

Яңы мәктәп төҙөү өсөн проект­тар әҙер, июнь айында аукцион үтә­сәк.

– Белеүебеҙсә, “Реаль эш­тәр”, “Урындағы башланғыс­тар­ға булышлыҡ итеү” кеүек социаль проекттарҙа ла әүҙем ҡатнашаһығыҙ.

– Ошо программаның төп маҡ­саты – көнүҙәк проблемаларҙы халыҡ үҙе билдәләй һәм уны хәл итеүгә ҡулынан килгәнсә булыш­лыҡ итә. Күпселек ауыл халҡы юл­дарҙы төҙөкләндереү, ауыл­дарҙы эсәр һыу менән тәьмин итеү, балалар һәм спорт майҙан­сыҡ­тары төҙөү, урамдарҙы яҡ­тыртыу кеүек йүнәлештәрҙе һай­лай. Беҙ был программала йыл һайын әүҙем ҡатнашабыҙ. Былтыр “Сулпылар” балалар баҡса­һында капиталь ремонт үткәрҙек, тәҙрә, ишектәрен алмаштырҙыҡ. “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эш­тәр” проекты буйынса 261 мең һум аҡса бүленде, был ярҙамға де­кабрь айында ДТ-75 тракторы алдыҡ.

Быйыл ауыл халҡы, урамдар­ҙы яҡтыртыу мәсьәләһен күтәреп, тауыш бирҙе. Проект хупланһа, биләмәнең күп урамдарына “Ильич лампа”лары ҡуйыласаҡ.

– Иҫке Сибай ауылы ҙур, һәм унда төрлө тарафтан күсеп кил­гән халыҡ йәшәй. Һеҙгә тотош ауылдарҙа эш алып барыу еңел­дән түгелдер. Йәмәғәт ойош­малары, ауыл депутаттары менән эш нисек алып бары­ла? Төп таянысығыҙ кемдәр?

– Дөрөҫ әйтәһегеҙ, ауылда, би­ге­рәк тә яңы биҫтәлә, йорт һалыу­сылар араһында күбеһе – ситтән килгән халыҡ. Уларҙың күбеһен бе­леп, яҡындан танышып өлгөрөп тә булмай. Бер үҙемә өс ауылды контролдә тотоп, барыһын да бор­соған проблемаларҙы тиҙ арала хәл итеү мөмкин дә түгел. Был тәң­гәлдә миңә ауыл советы депутаттары һәм старосталар ярҙам­ға килә. Һәр ауылдың үҙ старос­таһы бар, Иҫке Сибай ҙур булыу сәбәпле, бында ике кеше тәғәйенләнгән.

Шулай уҡ миңә йәмәғәт ойош­ма­лары ярҙамға килә, улар менән кәңәшләшеп, үҙ-ара һөйләшеп, бар­лыҡ эште, мәҙәни сараларҙы, эко­логик өмәләрҙе бергә баш­ҡарабыҙ. Урындағы халыҡтың да үҙ атайсалына ҡарата битараф бул­мауы ҡыуандыра. Ауыл аҡһа­ҡалдары үҙҙәре килеп кәңәш бирә, ниндәй эштәргә иғтибар итеү кә­рәк­леген әйтә. Халыҡтың әүҙем­леге, йәмәғәт ойошмаларының ихлас эшләүе – хеҙмәтебеҙҙең төп уңышы.

Ағинәйҙәр ҡоро (етәксеһе – Рәйфә Айытҡолова), ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы (Ильвира Рәхмә­тул­лина), ҡоролтай рәйесе (Венера Айытҡолова), ир-егеттәр ҡоро (Рә­фил Вәлиәхмәтов) эшмәкәр­леген яҡшы яҡтан ғына баһалар инем.

Рәсәй Президенты Владимир Путиндың да йәмәғәт ойошмаларын ҡайтанан тергеҙеү башлан­ғы­сын хуплап сығыш яһауы, ә ин­де республика Башлығы вазифа­һын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың старосталар мәк­тәбен ауылдарҙа ҡайтанан ныҡлап тергеҙеү, уларға танытма тапшырыу кәрәклеген билдәләүе үҙ ва­ҡыттары иҫәбенә, йәмәғәт баш­ланғысында бушлай эшләүсе­ләр­ҙең мәртәбәһен арттырмай ҡал­маны. Бөгөн күптәр уларҙың һүҙе­нә ҡолаҡ һала, кәңәштәрен тың­лай, фекерҙәре менән уртаҡлаша.

Йәмәғәт башланғысында йөрөү­селәр – уң ҡулым, күҙ-ҡолағым. Бигерәк тә мин Иҫке Сибай ста­рос­таһы Зөһрә Ғәйнуллина ха­ҡында йылы һүҙҙәр генә әйтер инем. Зөһрә Фәхретдин ҡыҙы ауылдың күп эштәрен оҫта ойоштороусы ғына түгел, әйҙәүсе лә. Әйҙәүсеһе булһа, уға эйәреүселәр һәр саҡ табыла. Кәрәк булһа, ул һәр йортто урап сыға, әммә халыҡҡа аңлатыу эшен еренә еткереп башҡара. Мин уға ифрат рәхмәтлемен.

Ун ауыл советы депутаты бар, улар үҙҙәренә беркетелгән округта маҡсатлы эш алып бара. Һайлау­сыларының ышанысын аҡлап, улар күтәргән мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн тырыша.

– Һуңғы ваҡытта урындарҙа эскелеккә, рөхсәтһеҙ спиртлы эсемлектәр һатыуға ҡаршы кө­рәш киң ҡолас алды. Был тәң­гәл­дә һеҙҙә хәлдәр нисек? Халыҡ айыҡ йәшәүгә ыңғай ҡарашталыр?

– Әлбиттә. Ауылда айыҡ тормош өсөн көрәш күптән бара. Ха­лыҡ араһында “Айыҡ туй”, спиртлы эсемлекһеҙ байрамдар, районда “Сәләмәт ауыл” конкурсы үткәрелә. Сәләмәт тормошто пропаган­да­лаған, спортты үҙ итеүгә булыш­лыҡ иткән волейбол ярыштарында ҡатнашалар. “Айыҡ айлыҡ”тар иғлан ителә. Быларҙың барыһы ла халҡыбыҙ араһында таралған эскелеккә ҡаршы көрәш, айыҡ тормошто пропагандалау ниәтендә атҡарыла.

Һуңғы йылдарҙа ауылдарҙа иҫерткес эсемлектәрҙең законһыҙ һатылыуы, Ырымбур өлкәһенән, Ҡаҙағстандан килтерелгән техник спирт һәм суррогат араҡы эсеп үлеү осраҡтарының теркәлеүе бер кемгә лә сер түгел. Был йәһәттән беҙҙең ауыл биләмәһе лә ситтә ҡалмай.

Ысынлап та, “йәшел йылан”ға ҡаршы эште бергәләшеп башлау үҙ һөҙөмтәһен бирмәй ҡалманы. Эске эштәр бүлеге хеҙмәткәрҙәре, йәмәғәт ойошмалары менән бергә спиртлы эсемлектәр һатылған нөктәләрҙе асыҡлайбыҙ, уларға барып, протокол төҙөлә. Кеше бер аҙ шикләнә төштө, һатыусылар ҙа, һатып алыусылар ҙа кәмене. Был эш даими күҙәтеүгә алынған, рейдтар һәр саҡ үткәрелеп тора.

– Рәсәйҙә һәм Башҡортос­тан­да иғлан ителгән Театр йылын нисек ҡаршылай иҫке сибайҙар?

– Шатланып ҡаршы алдыҡ. Беҙҙә сәнғәтте яратҡан, мәҙәниәт­те үҙ иткән халыҡ йәшәй. Районда Иҫке Сибай ауылы халҡы дәртле һәм талантлы булыуы менән айырылып тора. Ауыл мәҙәниәт йортонда “Ялҡын” театр һөйөүселәр клубы уңышлы эшләй. Уның етәк­сеһе Миңнур Һунаршинаның ты­рыш­лығы менән ауыл әртистәре тамашасыға спектаклдәр сәхнә­ләштерә. Быйыл улар Флорид Бүләковтың “Ярангөл” спектакле менән Әбйәлил районында үткән Әхтәм Абушахманов исемендәге призға ойошторолған республика театр коллективтары фестива­лендә II урынды яуланы. Иң ҡыуа­ныслыһы: ниһайәт, исемле йылда коллектив халыҡ театры тигән юғары исемгә лайыҡ булды.

– Ауыл биләмәһе башлы­ғын тағы ниндәй проблемалар борсой?

– Ауылдарҙың бөгөнгөһөн һәм киләсәген ҡайғыртыу, уларҙың йә­шәйешен яҡшыртыуға булыш­лыҡ итеү – быларҙың барыһы ла урын­дағы хакимиәт иңендә. Бөгөн һәр ауыл биләмәһе башлығы алдында, үҙенә йөкмәтелгән бихисап йөк­ләмәнән тыш, төбәктәге барлыҡ мәсьәләләрҙе хәл итеү бурысы ла тора.

Һәр кварталға бүленгән 150 мең һум аҡсаға юлдарға таш тү­шә­теү, төҙөкләндереү һәм башҡа пробле­маларҙы хәл итәбеҙ. Әммә был аҡса ғына етмәй, шуға күрә күп проекттарҙа ҡатнашырға, төр­лө программаларға ҡушылырға, ҡайһы осраҡта башҡа сығанаҡтар аша көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итергә тура килә.

Бөгөн Алтын – Сибай араһын­дағы Ҡарамалы йылғаһы аша һа­лынған күперҙең авария хәлендә булыуы төп проблема. Ярҙам һорап хат яҙҙыҡ, әле яуап көтәбеҙ. Шулай уҡ сүп-сар реформаһы ха­лыҡ араһында ҙур борсолоу тыу­ҙырҙы, һаман да ауыл халҡы уны ҡабул итергә әҙер түгел. Элекке ауыл янындағы сүп-сар урынын тулыһынса таҙалап, тигеҙләп, тейешле органдарға тапшырыу эше тора.

Яҙ етеү менән көтөү мәсьәләһе халыҡ араһында ҙур һорау тыу­ҙыра. Бөгөн көтөүсене көндөҙ сыра яндырып эҙләгәндә лә табып булмай. Теләк белдереүселәр ҙә бер аҙна көткәс, юҡҡа сыға, шуға күрә ауыл йыйынында малы булған һәр йорт көтөүҙе үҙе ҡарарға тигән теләк белдерҙе. Был яңылыҡты барыһы ла ыңғай ҡабул итерме, юҡмы – уныһын инде ваҡыт күр­һәтәсәк. Юлдарҙы ремонтлау, урамдарҙы яҡтыртыу мәсьәләләре лә тулыһынса хәл ителмәгән.

Экологик хәл яҡшыра. Әле өмә­ләрҙә әүҙем ҡатнашабыҙ, тирә-яғы­быҙҙы таҙартабыҙ, ағас ултыр­табыҙ. Бер һүҙ менән әйткәндә, ауыл халҡының йәшәйешен юғары кимәлгә күтәреү, социаль инфра­структураларҙы яҡшыртыу, мәҙәни кимәлен арттырыу, уларҙың сәлә­мәтлеге һағында тороу һәм башҡа бихисап проблемаларҙы хәл итеү­ҙә ҡулдан килгәнсә тырышабыҙ.

– Әнисә Баҡый ҡыҙы, эше­геҙ­ҙең уң булыуын, хыял­да­ры­ғыҙҙың тормошҡа ашыуын те­ләйбеҙ. Һөнәри байрамығыҙ ме­нән ҡайнар ҡотлайбыҙ. Хеҙмә­те­геҙҙә уңыштар юлдаш булһын!

Баймаҡ районы.