Таҙа ерҙә йәшәгәндәрҙең күңеле лә саф була

Халыҡ тәртипкә өйрәнде

Учалы районында ла был йәһәт­тән маҡсатлы эш киң ҡолас ала. Район биләмәһендә рөх­сәтһеҙ барлығы 79 сүп-сар урыны асыҡ­лана, йыл башынан Сәфәр, Ҡу­наҡ­бай, Туңғатар, Илсеғол, Миндәк ауыл биләмәләренә ҡараған 23 сүплек тулыһынса юҡ ителгән.

Әлеге ваҡытта Мансур, Сораман, Көсөк-Маяҡ, Ғәлиәхмәр ауылдары эргәһендә рөхсәтһеҙ барлыҡ­ҡа килгән сүп-сар өйөмөн бөтөрөү өсөн маҡсатлы эш алып барыла.

– Беҙҙең биләмәгә алты ауыл ҡарай, һәр береһе эргәһендә сүплек бар ине, әле аукцион шарттарында еңеүсе тип табылған урындағы “УралЭнерго” подряд ойошмаһы соҡор ҡаҙып, йыйылған ҡыйҙы күмеп, тигеҙләү эштәрен башҡара, – ти Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылы биләмәһе хакимиәте башлығы Илдар Килмөхәмәтов.

Быйыл 1 ғинуарҙан ҡала яны ҡасабаларынан һәм ауылдарҙан көнкүреш ҡалдыҡтарын сығарыу эшен “Эко-Сити” төбәк операторы башҡара. Шуныһы яҡшы, хәҙер шәхси йортта йәшәгән кешеләр элеккесә сүп-сар тултырылған тоҡтары менән сәғәттәр буйы ҡый ташыған машинаны көтөп тормай, улар өсөн уңайлы график булды­рылған. Ҡалала контейнерҙар көн дә бушатыла, ауылдарҙа – аҙнаһына бер тапҡыр.

– Былтыр биләмәгә ҡараған һәр ауылда һигеҙ кубометр һыйҙы­рышлы сүп йәшниктәре урынлаштырылды, Зәйнәкәй менән Сораман кеүек ҙурыраҡ ауылдарҙа улар икәү. “Ҡый реформаһын” төрлөсә ҡабул иттеләр, әлбиттә. Тәүҙәрәк элекке кеүек, сүп-сарын ситкә алып барып түгеүселәр ҙә бар ине. Тора-бара халыҡ өйрәнде. Шуныһы ҡыуаныслы, элек ауыл эргәһендәге сүплеккә түгелгән полиэтилен пакеттар, пластик һауыттар ел ыңға­йына осоп, тирә-яҡҡа таралып, тә­биғәтте бысратып ятыр ине, хәҙер тирә-яҡ тап-таҙа. Быйыл сүп-сар контейнерҙары урынлаштырылған урындарға асфальт түшәләсәк. Быяла әйберҙәр, пластик һәм ҡағыҙ өсөн айырым бокстар ҡуйыласаҡ, – тине Илдар Әсхәт улы.

Евроконтейнерҙар урынлаштырыласаҡ

Тиҙҙән ҡалала ла ғәҙәти сүп-сар йәшниктәре евроконтей­нер­ҙарға алмаштырыла башлаясаҡ. Сүп-сар өсөн тәғәйенләнгән тимер һауыттарға ҡарағанда, улар күпкә уңайлыраҡ, тип билдәләнә. Евро­контейнерҙарға ҡапҡас, тәгәрмәс, тормоз, ҡапҡасты аяҡ ярҙамында асыу механизмы ҡуйылған. Уларға тик көнкүреш ҡалдыҡтарын ғына һалырға ярай. Төҙөлөш материалдарын, утлы күмер, тиҙ тоҡа­ныусы шыйыҡсаларҙы ташлау тыйыла. Евроконтейнерҙар ныҡлы пластиктан эшләнгән. Уларҙың һәр бере­һенә 1,2 кубометр сүп-сар һыя, элекке бактарҙың һыйҙырыш­лылығы – 0,6 кубометр, шуға күрә бер яңыһы элекке икәүһен алмаштыра.

Контейнерҙар Германиянан килтерелгән, улар уңайлы, махсус ҡапҡастары арҡаһында сүп-сарҙы ташлауы ла еңел. Шулай уҡ улар­ҙың тышҡы йөҙө лә бөхтә, күп фатирлы йорттарҙың ихатаһын йәм­һеҙ­ләмәйәсәк. Өҫтәүенә һауа тем­ператураһы үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып яһалған һәм бөгөнгө экология талаптарына яуап бирә. Ҡулланыу ваҡыты тамамланғас, ҡайтанан эшкәртеүгә оҙатыласаҡтар.

Әле ҡала буйынса – 68, районда 278 сүп-сар майҙансығы бар. Көҙгә тиклем бөтәһе лә асфальтланасаҡ һәм кәртәләп алынасаҡ.

Контейнер паркын яңыртыу – «Экология» милли проектына ярашлы ҡуйылған өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе, шуға ҡалдыҡтарҙы йыйыу өсөн яңы сүп-сар һауыттарын һатып алыу дауам итәсәк.

Бынан тыш, ҡый йыйыу май­ҙансыҡтарында селтәрле контей­нерҙар ҙа ҡуйыла, улар пластик кеүек көнкүреш ҡалдыҡтарын айырым йыйыуға тәғәйенләнгән. Район буйынса 93 евроконтейнер урынлаштырыу күҙаллана. Быяла әйберҙәр өсөн – ҡыҙыл, пластик өсөн – һары һәм ҡағыҙ өсөн зәңгәр төҫтәге бокстар ҡуйыласаҡ.

Ғөмүмән, Учалыла булған һәр кем ҡаланың да, ауылдарҙың да таҙа торошона иғтибар итмәй ҡалмайҙыр. Бындағы халыҡ элек-электән тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләүгә, таҙалыҡҡа ҙур иғтибар бүлә.

Иртә яҙҙан ҡалала ғына түгел, райондың һәр ауылында “Таҙа кесе йома”лар уҙғарыу күптән тради­цияға әйләнгән. Учреждение, предприятие, ойошмалар араһында үҙ биләмәләрен йәшелләндереү, төҙөкләндереү буйынса конкурстар ҙа ойошторола.

Ә быйыл “Иң матур ауыл” һәм “Өлгөлө йорт” конкурстары иғлан ителгән. Әйткәндәй, беренсеһендә таҙалыҡҡа, тәртип-бөхтәлеккә, йорттарҙың, учреждение бина­ларының төҙөклөгөнә, тирә-яғы йәшелләндерелеүенә, шишмә, ҡоҙоҡ, һыу колонкаларының тәр­биәле тотолоуына, юл-урамдарҙың торошона төп иғтибар биреләсәк.

Ауыл һәм ҡала биләмәләрен төҙөкләндереү, таҙа тотоу маҡса­тында урындағы халыҡ төрлө программаларҙа ла ҡатнаша. Мәҫәлән, ҡаланан алыҫ түгел урынлашҡан иң ҙурҙарҙан һаналған Учалы ауылын ғына алайыҡ. Ауыл халҡы “Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһында өс йыл дауамында ҡатнашып, 47 сүп-сар контейнерҙарын урын­лаштырыуға өлгәшкән. Учалы ауылында туҙып ятҡан көнкүреш ҡалдыҡтарын, ҡый тулы бактарҙы күптән күрмәҫһең, сөнки контейнер­ҙар ергә күмеп урынлаштырыла, сүп-сар түгелгәс, улар ҡапҡас менән ябып ҡуйыла. Дөйөм хаҡы дүрт миллион һумға төшкән проект республикала тәүгеләрҙән булып тормошҡа ашырыла. Әлбиттә, бағыусылар, халыҡтың әүҙемлеге арҡаһында ғына был мөмкин була.

– Бөгөнгә контейнерҙарҙа йы­йылған көнкүреш ҡалдыҡтарын “Тә­биғәт” полигонына сығарыу эше менән “Эко-сити” йәмғиәте шөғөл­ләнә. Элекке сүплектең урынын күмеп, йәшелләндереп ҡуйҙыҡ, – ти Учалы ауыл биләмәһе хаки­миә­те башлығы Альберт Мостафин.

Рөхсәтһеҙ сүплектәрҙе бөтөрөү ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу өсөн яңы өҫтәмә контейнерҙар урынлаштырыуҙы талап итә. Бөгөн ауылдарҙа күләме һигеҙ кубометр сүп-сар һыйҙырышлы 207 контейнер ҡуйылған, тиҙҙән өҫтәмә рәүеш­тә йәнә 25 бункер һатып алынасаҡ.

Мәғлүм булыуынса, республикала Зауыҡлы биләмәләр йылында ауыл һәм ҡала биләмәләренең эстетик йөҙөн булдырыу, төҙөк­ләндереү кимәлен күтәреү, халыҡ өсөн уңайлы көнкүреш шарттары тыуҙырыу өсөн бик күп эш баш­ҡарыла. Учалыла ауыл биләмә­ләрендә сүп-сар контейнерҙары урынлаштырыу, ҡалала сүп-сар һауыттарын замансаға алмаштырыу – был йүнәлештәге мөһим аҙымдарҙың береһе.

Учалы районы.