Хата хаҡы – өҙөлгән ғүмер

Ут менән һаҡһыҙ ҡыланыу арҡа­һында быйыл туғыҙ айҙа 6072 янғын сыҡҡан. Был – теркәлгән дөйөм янғындарҙың өстән ике өлөшө.

Статистика мәғлүмәттәренә күҙ һалһаҡ, янғын сығыуға күп осраҡта кеше үҙе ғәйепле. Ҡайһы берәү­ҙәрҙең һаҡһыҙлығы, яуап­һыҙлығы һәм вайымһыҙлығы һөҙөмтәһендә әллә күпме бәлә-ҡаза теркәлә. Шуға ут осҡононоң йәки тәмәке төпсөгөнөң фатирҙы, йортто, хатта тотош бер ауылды юҡҡа сығарыу ихтимал­лығын һис ҡасан да хәтерҙән сығармаһаҡ ине.

Әлеге миҙгелдә электр йылыт­ҡыстарының, мунсаларҙың төҙөк булмауы, мейес торбаларының таҙартылмауы, нигеҙҙә, бәхетһеҙлек сығанағына әйләнә. Бынан тыш, бәғзе берәүҙәрҙең “йәшел йылан” менән дуҫлығы, шырпы менән һаҡһыҙлығы арҡаһында янғын сыға.

“Ҡыҙыл әтәс”тең республи­кабыҙҙың теге йәки был районында “ҡотороуы” хаҡында, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йыш ишетәбеҙ. Мәҫәлән, күптән түгел Белорет районының Инйәр ауылындағы бер өйҙә янғын сыҡҡайны. Ярай әле унда йәшәгән өс балалы ҡатын ут көсәйгәнгә тиклем үк тотҡондан ҡотолоп өлгөргән. Әсә менән уның өс ҡыҙы торлаҡһыҙ тороп ҡалды.

Ут һөҙөмтәһендә Туймазыла ла ауыр хәл теркәлде. Ҡалалағы Островский урамында сыҡҡан янғын хаҡында урындағы гарнизон диспетчерына хәбәр иткәндәр. Ғәҙәттән тыш хәл урынына ҡотҡарыусылар һәм “Ашығыс ярҙам” хеҙмәткәрҙәре сыҡҡан.

“Биш ҡатлы йорттоң һуңғы ҡатын­дағы фатир янған. Эстә 1980 йылғы ҡатын табылып, ҡотҡарылған. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дауалау учреж­дениеһына китеп барғанда юлда ғүмере өҙөлгән”, – тип хәбәр иттеләр ведомствонан.

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бындай ғәҙәттән тыш хәлдәр республика­быҙ­ҙың әле был, әле теге мөйөшөн­дә теркәлә. Ошо сәбәпле Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлы­ғының Башҡортостан буйынса Баш идара­лығы янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен, шул иҫәптән газ һәм электр приборҙары, мейестәрҙән файҙаланыу тәртибен теүәл үтәү кәрәклеге хаҡында тағы бер тапҡыр иҫкәртә. “Электр үткәргестәрҙе даими тикшерегеҙ. Яғылған мейес эргәһендә балаларҙың үҙҙәрен генә ҡалдырмағыҙ, уларҙың ут менән шаярыуына юл ҡуймағыҙ”, – ти ҡотҡарыусылар. Улар аңлатыу эшен даими алып барһа ла, электр приборҙарын тикшерһә лә, барыбер күптәр хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен мотлаҡ үтәү кәрәклеген хәтерҙән сығара шул.

Ҡайһы бер ваҡыт ата-әсә, бала­ларҙың үҙҙәрен генә өйҙә ҡалдырып, кибеткә йәки ҡу­наҡҡа, эшкә китә. Һөҙөмтәлә янғындар сығып, бер гонаһһыҙ бәләкәстәрҙең һәләк булыу осраҡтары бөтөнләй башҡа һыймай. Шуға күрә ҡыҙығыҙҙың йәки улығыҙ­ҙың яҙмы­шын хәүеф аҫтына ҡуйма­һағыҙ, балала­рығыҙҙы торлаҡта яңғыҙ ҡалдырмаһағыҙ, уларға янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен өйрәтһәгеҙ ине.

Янғынды сығармау һәммәбеҙгә лә бәйле. Баҡсасылыҡ миҙгеле ябылған осорҙа электр селтәрҙәрен һүндереү, хәүефһеҙлек хаҡында хәстәрлек күрегеҙ.

Янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен теүәл үтәйек һәм яҡындарыбыҙҙы ошо хаҡта тағы бер иҫкәртәйек. Был һәммәбеҙҙең бәхетле, ҡыуаныслы тормошо һәм оҙайлы ғүмере өсөн кәрәк.

Көҙгө боҙға көҙгөләй булһа ла ышан, тиһәләр ҙә...

Йылға-күлдәрҙәге бәлә-ҡаза, ғәҙәттә, йәмле йәйҙә һыу ингәндә йышыраҡ теркәлә. Тик, үкенескә ҡаршы, көндәр һалҡынайыу менән дә был хәүеф-хәтәр юҡҡа сыҡмай. Был юлы иһә йылға-күлдәрҙә балыҡ ҡармаҡларға яратыусылар ғүмеренә хәүеф янай. Күптән түгел Йылайыр, Краснокама һәм Әбйәлил райондарында тап ошо сәбәп арҡаһында кешеләрҙең һыуға батыу осраҡтары теркәлде.

Халҡыбыҙҙа “Яҙғы боҙға ярҙай булһа ла ышанма, көҙгө боҙға көҙгө­ләй булһа ла ышан” тигән мәҡәл бар. Әммә көҙгө лә, ҡыш­ҡы ла, яҙғы ла боҙға ышанырға ярамай икән­ле­ген хәтерҙән сығармаһаҡ ине. Был бигерәк тә балыҡ ҡармаҡларға яра­тыу­сы­ларға ҡағыла. Улар шөғө­лөнә тотонор алды­нан хәүеф­һеҙлек сараларын күрһен, йылға-күл буй­ҙарына барғанда ҡул аҫты ҡотҡарыу сараларын алырға онот­маһын. Тап бына ошондай ҡыҙғаныс хәлдәр теркәлмәһен өсөн, ҡотҡарыусылар биргән кәңәштәргә ҡо­лаҡ һалайыҡ. Йылға йәки күл буйына юлланыр алдынан туғандарығыҙҙы йә яҡын­дарығыҙҙы үҙегеҙ балыҡ тотасаҡ урын һәм яҡынса ҡасан ҡайтырығыҙ тураһында иҫкәр­тегеҙ. Һәләкәткә осрау ихтималын күҙ уңын­да тотоп, ҡотҡарыу ҡорамалдарын һәм кәрәк-ярағын алыу зарур. Мәҫәлән, алты-ете метрлыҡ арҡан да боҙ аҫтына киткән кешенең ғүмерен ҡотҡарырға ярҙам итәсәк. Өҫтәүенә йылға-күл буйҙарына сыҡҡанда, ҡотҡарыу күкрәксендәрен кейеү ҙә ҡама­сауламаҫ.

Тағы бер нимәне хәтерҙән сыға­рырға ярамай: тәбиғәт ҡосағында алкоголдең төп дошман икәнлеген онотмағыҙ. Әгәр һуҡмыш кеше күлгә йәки йылғаға, йәғни һалҡын һыуға эләкһә, уның сәләмәтлегенә, хатта ғүмеренә хәүеф янаясаҡ.

Ошо хаҡта онотмайыҡ

Ҡасандыр Америка киноларында “911” ярҙамы барлығын күреп һоҡ­лана инек. Хә­ҙер үҙебеҙҙә лә “112” хеҙмәте уңышлы эш­ләп килә. Республикабыҙҙың һәр төбәгенән ошо һандар буйынса шылтыратып, ашығыс ярҙам алырға мөмкин. Янғын ғына түгел, юл һәләкәте, медицина ярҙамы кәрәклеге һәм башҡалар хаҡында ла хәбәр итеп була. Өҫтәүенә унда апсихологик ярҙам да күрһәтелә.

Әммә, белгестәр әйтеүенсә, ҡай­һы бер осраҡта юҡ-бар сәбәп табып шылтыратыу­сылар ҙа булғылай икән. Ошондай саҡта бәғзе берәү үҙе хәл итерлек мәсьәлә буйынса диспетчерҙы борсоп, ауыр тормош хәленә тарыған кемдеңдер, ысынлап та, етди ярҙамға мохтаж булыуы ихтимал. Шул хаҡта ла онотмайыҡ. Ә хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренә килгәндә, улар әллә күпме күҙ йәше аша яҙылған, шуға уларҙы теүәл үтәү фарыз.