+21 °С
Болотло
Йәмғиәт
15 Декабрь 2020, 14:52
Киҙеү ҡоштарҙы ла аямай
Һаҡланыу сараларын күрергә кәрәк.
Бөтә донъя халҡы коронавирустан ыҙа сиккән ваҡытта йорт хайуандарына ла киҙеү хәүефе янай. Айырыуса ҡошсолоҡ өлкәһе ҡурҡыныс аҫтында.
“Россельхознадзор” хәбәр итеүенсә, Рәсәйҙә бөгөнгә 72 осраҡ теркәлгән. Тәү сиратта Көньяҡ Урал, Себер һәм Волга буйы округтары зыян күргән. Вирус август башында уҡ Силәбе өлкәһендә тарала башлай, унан яйлап Новосибирск, Ҡурған өлкәләренә, Алтай крайына күсә һәм Ҡаҙағстанға үтеп инә. Ҡаҙағстандың 14 өлкәһенең туғыҙы вирустан зыян күрә. Ике аҙна элек ҡош киҙеүе Алматы өлкәһендә теркәлгән. Илдең ҡошсолоҡ фабрикаларының күбеһе тап ошо өлкәлә урынлашҡан. Әле ул яйлап Үзбәкстанға тарала бара.
Беҙҙе, әлбиттә, күрше Татарстан һәм Силәбе өлкәләрендәге хәл айырыуса борсой. Республикаға сиктәш Мөслим районында биш меңдән ашыу ҡаҙ юҡ ителгән. Зыян күләме миллиондарса һум менән иҫәпләнә.
Омск өлкәһендә “Иртыш ҡошсолоҡ фабрикаһы”, Ростов өлкәһенең иң ҙур ҡошсолоҡ фабрикаһы, Костромала “Буй” фабрикаһы, Татарстанда “Залесный” агрофирмалары бәләгә тарығандан һуң көрсөккә барып терәлеүе ихимал. Һуңғы мәғлүмәттәргә ҡарағанда, зыян күргән ҡошсолоҡ фабрикаларында йәмғеһе өс миллион ҡош юҡ ителгән. Ә ауырыуҙың ҡасан туҡтары әлегә билдәһеҙ.
Белгестәр билдәләүенсә, хәлдең сәбәпсеһе – йылы һәм оҙайлы көҙ. Йылы яҡҡа осар ҡоштар Рәсәй биләмәһен ташлап китергә ашыҡманы һәм йылға-күлдәрҙә йорт ҡош-ҡорто менән бергә йөрөнө. Иң ҡыҙығы шунда: киҙеү ҡырағай ҡоштарҙа “йоҡлай” һәм хужаһына зыян килтермәй. Быйылғы штамм тәү сиратта шәхси хужалыҡтарҙағы өйрәк, ҡаҙҙар һәм тауыҡтар өсөн ҡурҡыныс. Шулай уҡ күгәрсен, ҡарға, турғай кеүек йорт-ҡура эргәһендә йәшәгән ҡоштарға ла зәхмәт ҡағылып, улар хужалыҡтағы ҡош-ҡортто зарарлай.
Ни эшләргә һуң? Ҡош-ҡортто нисек һаҡларға? Тәү сиратта иткә тип үҫтергәнен эш итергә, ҡош-ҡортто ябыҡ тоторға. Һарайға турғай-күгәрсендәр осоп инерлек булмаһын, уларҙың аҙығына ла теймәһендәр.
Республиканың ветеринария хеҙмәте зәхмәткә ҡаршы көрәшеү өсөн бөтә көсөн ташлаған. Ноябрь айында ветеринар хеҙмәттәр ҡошсолоҡ фабрикаларында тикшереү үткәргән. Әлегә лаборатор анализдар хәүеф барлығын күрһәтмәй. Ә бына ситтән индерелгән иттең зарарлы булыуы бик ихтимал. Был хаҡта Башҡортостандың ветеринария идаралығы етәксеһе Азат Йыһаншин хәбәр итте. “Меркурий” тип аталған ветеринар сертификаты ярҙамында белгестәр Татарстандан килтерелгән һигеҙ тонна самаһы продукцияның баҙар кәштәләренә эләгеүенә юл ҡуймаған.
“Россельхознадзор” иһә декабрь башынан Евросоюздың ҡайһы бер илдәренән тере ҡош-ҡорт һәм уның итенән етештерелгән аҙыҡ-түлекте индереүҙе тыйҙы. Был илдәр исемлегенә Германия, Бельгия, Польша, Бөйөк Британия, Швеция, Дания, Хорватия һәм Нидерланд ингән. Аҙыҡ-түлек һәм иттән башҡа, йомортҡа һәм ҡоштар өсөн аҙыҡ ҡушылмалары ла индерергә ярамай.
Был үҙ сиратында илдәге ҡошсолоҡ тармағының бәкәленә һуғыуы ихтимал. Социаль селтәрҙәрҙәге ҡошсолоҡ төркөмдәрендә ошо хаҡта һүҙ ҡуйыра башланы. Мәҫәлән, сит илдән йомортҡа һатып алып, инкубаторҙа тоҡомло ҡош-ҡорт себештәре сығарып һатҡан Әлиә Вәхитова яҙғыһын хәл киҫкенләшә ҡалһа, хужалығының ҙур юғалтыуҙар кисерәсәген яҙа.
– Беҙҙең эшҡыуарлыҡ миҙгелгә бәйле. Иртә яҙҙан июнь айҙарына тиклем ҡош-ҡорт сығарып һатабыҙ. Тоҡомло бройлер, күркә, тауыҡтарҙың йомортҡаларын сит илдән, башлыса Германиянан яҙҙырып алам. Даими һатып алыусылар күп. Яҙғылыҡҡа заказдар алынған. Әгәр хәл киҫкенләшһә, тыйыуҙар дауам итһә, яҡынса ике-өс миллион һум юғалтыуым бар. Эш аҡсала ғына түгел. Кире аяҡҡа баҫыуы, һатып алыусыларҙың ышанысын яулауы ауыр буласаҡ, – тип уй-фекерҙәре менән уртаҡлашты Әлиә.
Ҡош киҙеүе – бик тиҙ таралған, бөтә төр ҡош-ҡортто ла зарарлаған ҡурҡыныс ауырыу. Унан вакцина булған хәлдә лә, бер ҡош сирләгән осраҡта, һарайҙағы барлыҡ ҡош һәләк була. Зәхмәттән үҙебеҙҙе генә түгел, ҡоштарҙы ла һаҡлайыҡ.
Руслан БАЙҠЫЕВ, Башҡортостандың ветеринария идаралығы белгесе:
– Ҡош киҙеүе – бик хәүефле сир. Шәхси хужалыҡта йәшәгән тауыҡ, ҡаҙ, өйрәк, күркәләр өсөн айырыуса ҡурҡыныс. Береһе генә ауырып китһә лә, башҡалар ҙа үләсәк тигән һүҙ. Ҡырағай ҡоштар вирусты таратыусы ғына булып тора. Ауырыуҙың таралыу даирәһе улар йылы яҡҡа оса башлаған ваҡытҡа тура килә. Ял итергә һыу ятҡылыҡтарына туҡтаған ҡоштар бер ыңғай вирусты ла тарата. Ауырыу иһә һыуҙа ла, ерҙә лә оҙаҡ һаҡлана. Шуға ла белгестәр ҡош-ҡортто ҡуранан сығармаҫҡа кәңәш итә. Улар ауырып китһә, тулыһынса юҡ итергә кәрәк, шунһыҙ сирҙе туҡтатып булмай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, вакцина яһау хәлде яҡшыртыуға ярҙам итмәйәсәк. Иҡтисади яҡтан был үҙен бөтөнләй аҡламай. Ҡош-ҡортҡа вакцина яһай башлаһаҡ, ошолай эшләгән башҡа төбәктәр менән генә алыш-биреш итеп буласаҡ, сөнки анализдар ҡош итендә ауырыу бар тип күрһәтәсәк. Был – вакцинаның иң ҙур етешһеҙлеге.
Күрше төбәктәрҙә сир башланыу менән зарарланған ҡош-ҡортто һуйып, осһоҙ хаҡҡа һатырға ашығалар. Быны, әлбиттә, бәләкәй баҙарҙарҙа эшләйҙәр, шуға күрә ит һатып алыр алдынан уның сертификатын, ҡайҙа етештерелгәнен һорағыҙ. Ғөмүмән, бындай урындарҙа ит алмаҫҡа тырышығыҙ. Әгәр хужалыҡта билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында ҡош һәләк булды икән, уны ветеринарға тапшырып, анализ үткәреү хәйерлерәк булыр.
