“Күрәпәтем шул булғандыр инде...”

Рәсилә апай менән Өфөләге дауаханала палаталаш булдыҡ. Артыҡ һөйләшеп бармаҫ был ҡатындың күҙҙәрендәге тәрән һағышты күрмәү мөмкин түгел ине. Йәш сағында бик сибәр булғандыр. Әле лә төҫ ташламаған, бары һағыш-хәсрәт эҙҙәре генә матур йөҙөнә бураҙналар һалған.

 Мин йоҡо алдынан яйлап ҡына коридорҙа йөрөп инеүҙе ғәҙәт иттем, сөнки палатала ныҡ тынсыу. Яңы килгән әбей ишекте лә, тәҙрәне лә астырмай. Туҡтауһыҙ ҡарап, мыжып ҡына тора.

Миңә Рәсилә апай ҙа эйәрә башланы. Дөрөҫөн генә әйткәндә, уның шымлығы зитыма тейә. Үҙем һәр кем менән ихлас һөйләшеп кенә барғас, уның шәүлә кеүек эйәреп йөрөүе йәнде көйҙөрә. Һорау бирһәм дә, “эйе, юҡ” тип кенә яуап­лай. Үҙе нимәлер әйтергә лә теләгән һымаҡ булып китә, бер ҡараһаң.

Бер мәл коридорҙағы тәҙрә янында урынлашҡан йомшаҡ күн диванда байтаҡ ҡына ултырып таш­лағанбыҙ. Палаталарҙағы тауыш­тар ҙа әкренләп барып тынды.

Йырҙаһы асылды бит Рәсилә апайҙың күңел донъяһының, ниһайәт...

– Үҙ яҙмышым менән ғүмер кисермәнем шикелле, кемдеңдер көндәрен үткәрәм һымаҡ. Буталсыҡ төш һымаҡ булды тормошом. Кеше ышанмаҫтай ваҡиғалары менән дә хайран итте.

Шулай тине лә шымды бит тағы.

Был өндәшмәҫ ҡатындың теле асылыуына ҡыуанып, кире туҡтап ҡуймаһын, тип хафалана биреп, шым ғына ултырам. Их, дауам итһен ине...

Бер нөктәгә төбәлеп байтаҡ ултырғандан һуң, ниһайәт, ҡабат телгә килде!

– Ғәлинур менән класташтар булдыҡ. Башҡа малайҙар ҡыҙҙарҙы төрткөләп, сәсенән тартып ыҙалат­ҡанда ла, ул шым ғына ултырыр ине. Уҡыуы ул тиклем шәп булмаһа ла, уртасанан түбән төшмәне. Уның ҡарауы, ҡара эшкә әрһеҙлеге иҫтә ҡалған. Өмә-фәләнме, ағас ултыртыумы, хужалыҡҡа миндек бәй­ләргә сығыумы – иң мөстәне ул. Юғары кластарға еткәндә нисектер бер-беребеҙҙән тартынған һымаҡ була башланыҡ. Ҡараштарыбыҙ осрашһа, икебеҙ ҙә тиҙ генә ситкә ҡарай һалабыҙ. Мәктәпте шулай иләҫ-миләҫ тамамланыҡ. Аттестат алыу кисәһе лә етте. Шунда Ғәлинур мине вальсҡа саҡырҙы... Барыһы ла шунан башланды. Шул көндән беҙҙе Мөхәббәт өйөрмәһе үҙ ҡосағына алды. Эй, ул саҡтар...

Мин юғары уҡыу йортона уҡырға индем. Беҙҙең ауыл баш ҡаланан артыҡ алыҫ булмағас, автобус та йөрөп торғас, ял һайын ҡайтам. Ғәлинур “яҙға армияға бит” тип уҡырға барманы, мәктәпкә ут яғыусы булып урынлашты. Ҡулы оҫта булғас, эш араһында кешегә уныһын-быныһын да йүнәтеп бирә. Мәктәптә “автодело” тигән дәрестә водителгә уҡығайны егеттәр. Ул саҡта ауылда машиналы кешеләр бармаҡ менән генә һанарлыҡ ине. Атаһының Себерҙә эшләп йөрөгән ҡустыһы Ғәлинурҙың тырышлығын күреп, иҫкерәк булһа ла маши­наһын ҡалдырып киткән. “Тотон, ҡустым, һин иплеһең. Һиңә ышанам. Йәйгеһен отпускыға ҡайтҡанда миңә лә биреп торорһоң”, – тигән. “Драндулет” тип йөрөттө ул ма­шинаһын. Миңә лә шул машина­һында килгән була.

Инде армияға китер мәле лә етеп килә ине. Бер ҡайтҡанымда был айырыуса тулҡынланып ҡаршы алды. Нимәнелер әйтеп еткермәгән һымаҡ тойолдо.

– Рәсилә, һин мине көтөрһөңмө? – тип һораны.

– Шуны һорап торған була­һыңмы? – тип мин дә һорауға һорау менән яуап бирҙем.

Бының йөҙө яҡтырып китте. Шунан машинаһынан бер төргәк килтереп сығарҙы. Мин аптырап киттем.

– Рәсилә, мин һиңә... туй күлдәге алдым. Мин армиянан ҡайтыу менән өйләнешербеҙ, йәме. Мин дә Өфөгә эшкә барырмын да һин уҡырһың, мин эшләрмен. Үҙем уҡытырмын һине. Ә был туй күлдәге беҙҙең мөхәббәт билдәһе булып, минең төҫөм булып, һине һаҡлаһын, – тине.

Мин тулҡынланыуҙан телһеҙ ҡалдым. Иң беренсе уйым “Әсәй­ҙәргә күрһәтмәй генә ҡайҙа һаҡлар­ға?” тигән ҡурҡыу хисе булды. Был һорауыма яуап тапмай, күлдәкте үҙем менән Өфөгә алып киттем.

Оҙаттым Ғәлинурҙы армияға. Ике араны һөйөү тулы хаттар бәйләне.

Йәйге ялға ҡайтҡанда теге күлдәкте лә алып ҡайттым. Уйланып йөрөй торғас, атайыма уйынлы-ысынлы итеп, миңә һандыҡ яһап бир әле, бирнә йыя башларға ваҡыттыр ул, тип әйткән булдым. Атайым миңә һынамсыл ғына ҡарап ҡуйҙы ла, ярай, ҡабаланма әле, тип мығырҙаны. Шулай ҙа аңғарып йөрөйөм, оҫтаханаһында оҙағыраҡ була башланы был. Бер көн үҙе юҡта инһәм, һандыҡтың корпусы әҙер ине инде.

Ҡыуанып киттем. Бер аҙнанан бына тигән һандыҡ минең бүлмәмә инеп тә ултырҙы. Әйтергә ҡыймай йөрөһәм дә, йоҙаҡ өсөн келә лә ҡуйылған. Минең инде күптән алып ҡуйған уйынсыҡ һымаҡ ҡына йоҙағым теге буш һандыҡты бикләп тә ҡуйҙы. Буш һандыҡты, тейем, шыпа буш түгел инде, унда инеп ятҡан тәүге “бирнә” минең теге туй күлдәгем булды. Асҡысын үҙем менән йөрөтәм йә үҙем белгән генә ергә ҡыҫтырам.

Бер көн әхирәтем Гөләйшә менән клубтан ҡайтып барһаҡ, беҙҙе ике егет ҡыуып етте. Береһе – күптән түгел генә армиянан ҡайтҡан Хәлим. Ҡапҡаға һөйәлеп баҫты ла индермәй ҙә ҡуя. Ә теге егет, Илдан, Гөләйшәне оҙата китте. Илап, саҡ инеп киттем. Был хәл көн һайын тигәндәй ҡабатлана башлағас, клубҡа йөрөүҙе һирәгәйттем.

Әсәйем менән атайым нисектер минән ныҡ алыҫлаша барған һымаҡ тоя башланым бер мәл. Ярым-ярты тауыш менән генә нимәлер һөйләшеп ултыралар ҙа, мин яндарына сыҡһам, туҡтайҙар. Бер көн, ниһайәт, бының сере асыла төштө. Атай урманға һөйән алырға киткәс, әсәйем башланы һүҙҙе аулаҡта.

– Ҡыҙым, еткән ҡыҙҙың ҡапҡа­һы­на ҡырҡ егет атын бәйләр, тиҙәр. Ил ауыҙына иләк ҡаплап булмай, ишетә-белә йөрөйбөҙ. Анауы Ғәле­кәйҙең улы менән сыуалғаныңда төн йоҡоларын йоҡламай сыға инем. Армияға киткәс, әҙерәк йоҡом йоҡо була башланы. Һәр кемдең үҙ тиңе була тормошта, ул эскесенең балаһы һиңә тиң түгел. Яланғас билгә ҡайыш бау, тигән һымаҡ, өй тураһында уйлауҙан алда кеше аламаһына ултырып, урам буйлап елдерә башлаған булды. Атаһына оҡшап елғыуар булмаҡсы. Ояһын­да ни күрһә, осҡанында шул була, балам. Ней уҡырға ынтылманы. Ғүмере буйы шул ут яғыусы булып эшләргә уйлаймы икән инде... Атаһы ла әҙәм көлдөрөп, өйҙәрендә йүнле әйбер, балаларының өҫ-башына рәтле кейем булмаһа ла, тотош ғаиләһен ҡыш ашар һуғымдан мәхрүм итеп, башмағын һатып, ауылда беренсе булып төҫлө телевизор алған булғайны. Һыным теймәй, балам, Ғәлинурға, бер ҙә һыным теймәй. Оло һүҙен тыңламаған оролған да бәрелгән, тигән әйтем дә бар. Уйла әле.

Мин шаҡ ҡатып тыңланым был һүҙҙәрҙе.

– Шунан, ней, бынау... Хәнәфей­ҙең улы Хәлим оҙата килә баш­лаған, имеш, тигәне ишетелде. Бына шул егетте ҡулдан ысҡын­дырмаҫҡа кәрәк, балам. Атаһы урынлы ерҙә эшләне ғүмере буйы. Әсәһе лә уҡытыусы булды. Донъялары ҡойоп ҡуйған һымаҡ, турғай үтмәҫлек бит. Ике апаһы ла ҡырҙа етеш донъя көтә. Эргәләрендә Хәлимгә өй күтәргәндәр. Былай ҙа бөтә монаяттары шул улдарына инде. Бесәнде беҙҙең һымаҡ ҡул менән эшләмәйҙәр, кәртәләрендә өр-яңы тракторҙары ултыра, йөк машиналары, еңел машиналары бар. Өйҙәренә ингәнем булмағас, белмәйем, ну халыҡ, Дәриға төй­мәгә баҫып ҡына йәшәй, тей ҙә ҡала инде. Ҡалай улайта алған­дарҙыр, һыуҙың һыуы өйҙәрендә тей бит...

Әсәйем көн һайын ҡолаҡ итемде ашай ғына. Атай өндәшмәй, ләкин әсәйҙе хуплағаны һиҙелеп тора. Хәйер, хупламай ҡараһын...

Инде ауылда Хәлим менән беҙҙе өйләндереп тә бөттөләр, ахыры. Өҙмәй ҙә ҡуймай үҙе лә. Өйгә үк килеп инергә лә аптырамай башланы. Атайым менән әсәйем ҡәҙерле ҡунаҡтарын ҡаршылаған һымаҡ ҡылана инде. Әсәйем бигерәк оҡшатып ебәрә – бер алдына, бер артына сыға тегенең. Бутты үтмәгән ҡыҙы бар инде.

Ғәлинурҙан хаттар шып туҡтаны. Яҙып-яҙып ҡараным да, мин дә туҡтаным. Хәбәр етмәй торамы һуң инде.

Һуңғы хаты килде шулай ҙа. “Ысынмы? Ысын булһа, һин минең өсөн үлдең!” тип яҙылғайны. Кемдер асып уҡыған һымаҡ тойолдо, елеме ағып сығып тора ине...

Тамсы таш тиште. Йөрәгем ярылып ҡына барһа ла, атайым менән әсәйемде уйлап, уларҙың һүҙҙәрен ҡат-ҡат башымдан үткәрә торғас, яҙмышыма күнергә ҡарар иттем.

Ижәп уҡыттылар. Тик туй үтәсәк дата ғына үҙемә оҡшап етмәне. Ғәлинур армиянан ҡайта торған мәл тирәһенә тап килә. Шул ҡайтмаҫ элек булһын ине тип, Хәлимгә, алдараҡ үткәрәйек, тип әйтеп ҡараһам да, атаһы менән әсәһе, алыҫтағы туғандарыбыҙҙың отпускыһы шул мәлдә, тип ҡырт киҫте.

Ижәптән һуң шунда уҡ өйҙәренә күсереп алып та ҡайтты Ғәлинур. “Ҡәйнә мәктәбе” фильмының тәүге серияһы башланды инде минең өсөн. Ситтән тороп уҡыуға күсертте.

Силсәүиткә яҙылырға барған көн мәңгегә хәтеремдә ҡалды. Яҙы­лып, урам тулып ҡайтып барабыҙ. Шул мәлдә бер тыҡрыҡтан ауылда һөҙгәк булыуы менән бар халыҡты ҡурҡытып тотҡан ала үгеҙ сабып килеп сыҡмаһынмы! Бер көсөктө баҫтырыуы икән. Тегенеһе сыйылдап беҙҙең яҡҡа йүгерҙе. Үгеҙ – уның артынан. Бар халыҡ ситкә ташланды. Бер мин, оҙон итәгемә болғанып, урам уртаһында торҙом да ҡалдым. Үгеҙ сабып эргәмдән генә, миңә тейеп тигәндәй, үтте. Өҫтөмә менеп китмәһен, тип ситкә йүгерәм тигәнсе, күлдәк итәгенә эләгеп, аяғым тайып, күләүеккә тубыҡландым. Ап-аҡ күлдәгем әҙәм ҡарағыһыҙ булды. Ә минең “һөйгәнем” бөтә был күренеште ҡото осоп, күпселек ҡунаҡтар менән бергә шул тирәлә өйөлгән таҡта башынан ҡарап торҙо...

Эргәмә иң беренсе атайым йүгереп килеп етте. Миңә торорға ярҙам итеп, өҫтөндәге пинжәген сисә һалып, өҫтөмә япты.

Илауҙан шешенә-шешенә мун­са­ға алып барып теге күлдәкте йыуҙым. Юҡ, һыуҙа түгел, күҙ йә­шемдә йыуҙым, ахыры. Сөнки йәш­тәрем аҡты ла аҡты, аҡты ла аҡты... Шунда Хәлим эргәмә берәйҙе килһәсе... Иптәш егеттәре менән утынлыҡта тамаҡ сылаталар ине инде. Аласыҡ артына йыуып элгән күлдәгемде яҡшылап ҡарағас, шаҡ ҡаттым – алғы яғында бысраҡ эҙҙәре һарғайып ҡалған ине. Эргәмдә өйрөлөп-сөйрөлөп йөрөгән әсәйем дә күрҙе.

– Мин был күлдәкте кеймәйә­сәкмен, – тип илайым.

– Әллә... ҡыҙым, теге күлдәгеңде алып сығайыммы? Кейәү белмәй ҙә инде барыбер кем алып биргәнен...

– Ә һин ҡайҙан беләһең? Һан­дыҡ тултырыр алдынан үҙемсә шкафтың иң төбөнә йәшергән бул­ғайным. Эй, әсәй... Юҡ, үҙем инәм хәҙер өйгә.

Күлдәк шул һалған урынында ята. Тартып алып, таратып ебәр­ҙем. Күпереп кенә китте, үтекләү ҙә кәрәкмәй. Бигерәк ҡупшы, тас үҙемә генә үлсәп тегелгән һымаҡ ине шул...

- Таңһылыу БАһАУЕТДИНОВА.

Бөрйән районы.

(Дауамы бар).