Ижад күперҙәре

Филология фәндәре кандидаты, Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы Рәүеф Вәли улы Шаһиевты студент йылдарынан уҡ яҡшы беләм. “Башҡортостан пионеры”, “Ленинсы”, “Совет Башҡортос­таны”, “Кызыл таң” гәзиттәрендә, радио тапшырыуҙарында мәҡәләләре, репортаждары, сығыштары даими рәүештә уҡыусы иғтибарында булды.

Т. Килмөхәмәтовтың “Йондоҙ төҫө”, Ф. Иҫәнғоловтың “Батырҙар утрауы” тигән повестарына, Б. Но­ғомановтың “Йылбабай һәм сәғәттәр” китабына яҙған рецензиялары йәш әҙәби тәнҡитсенең киләсәгенә өмөтлө генә юл да ярып ҡуйҙы. Районына ҡайтып, уҡытыусы, мәктәп директоры, ауыл советы рәйесе, хакимиәт башлығы, Учалыла йәш ҡәләм тирбәтеүселәр өсөн сыҡҡан “Өлкәр” журнал-альманахының мөхәррире вазифаларын баш­ҡарҙы. Был йылдарҙа уның ижад эше туҡтап торҙо, тәжрибә туп­ланды. “Өлкәр”ҙә эшләгәндән алып уның яҙыуы әүҙемләште лә инде.

Р. Шаһиевтың республика матбуғатында ҡала һәм райондың социаль-иҡтисади хәлен яҡтырт­ҡан очерктары, һүрәтләмәләре, ижади портреттары донъя күрҙе. Ижади әүҙемлеге күренеү менән Р. Шаһиевты 1996 йылда БР Журналистар союзына ағза итеп ҡабул иттеләр.

Яҡташы, мәшһүр педагог, әҙәби тәнҡитсе һәм маһир фольклорсы Марат Минһажетдиновтың ғилми ижады хаҡында “Ижади маһир­лыҡ”, урыҫ телендә “В памяти народной” тигән китаптарын нәшерләне.

Уҡытыусыларға арнап “Мәға­риф баҫҡыстары буйлап”, “Йөрә­гемде балаларға бирәм” исемле педагогик портреттар серияһын ижад итте. “Райондың йәшел ҡалҡаны” исемле китабы ла үҙ уҡыусыһын тиҙ тапты, йәнтөйә­гебеҙҙе ҡурсалау, үҫтереү проб­лемаһы ваҡытында ҡуйылыуы менән дә авторҙың уңышлы аҙымы ине. 2002 йылда Рәүеф Шаһиев әҙерләп баҫтырған “Алтын бишегем – Учалы” энциклопедия­һы райондаштарына ҙур бүләк булды. Был хеҙмәт уҡытыусы­ларҙың, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙә­ренең һәм тыуған яҡты өйрәнеү­селәрҙең өҫтәл китабына әйләнде, сит тарафтарҙан килгән ҡунаҡ­тарға бүләк ителде.

Авторҙың йөҙҙән ашыу публицистик мәҡәләһе, рецензиялары һәм очерктары донъя күргән. Ул – әҙәби тәнҡит өлкәһендә лә әүҙем эшләгән ижадсы. “Ағиҙел”, “Ватандаш”, “Шоңҡар”, “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналдарында нәфис әҙәбиәткә, бигерәк тә проза жанрында, герой проблемаһына арналған рецензиялары, әҙәби байҡауҙары, арҙаҡлы шәхестәр яҙмышына арналған яҙмалары йыш баҫыла. “Күңел көҙгөһө”, “Башҡорт прозаһында герой орбитаһы” рецензиялар йыйын­тыҡтары “Китап” нәшриәтендә донъя күрҙе.

Марат Минһажетдиновтың тормошона һәм ғилми ижадына арналған “Яҡты хәтер” китабы 2015 йылда нәшер ителде. Әлеге көндә нәшриәттә үҙ сиратын көтөп ятҡан “Хәҙерге башҡорт проза­һында герой концепцияһы” мо­нографияһы ла – Рәүеф Шаһиев­тың төплө әҙәбиәт белгесе булыуына дәлил. Байтаҡ йылдар эсендә яҙылған “Замандаштар. Кеше күңеленә сәйәхәт” йыйын­тығы ла баҫмаға әҙер кимәлдә. Иманым камил, ул да үҙ уҡыу­сыһын табыр.

Быйыл Граждандар һуғышы геройы, легендар полководец, ике тапҡыр Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры, дәүләт эшмәкәре, беренсе хәрби комиссар, БашЦИК рәйесе, автономия өсөн аяуһыҙ көрәштә ҡатнашҡан тарихсы һәм яҙыусы Муса Лут улы Мортазин­дың тыуыуына – 130 йыл. Был тантаналы хәтер юбилейына Рәүеф Шаһиев райондаштарына “Халыҡ улы Муса Мортазин” исемле тарихи-документаль китабын тапшырҙы. Оло, изге аманатҡа тоғролоҡ орлоҡтары һибелде, тип уйлайым.

Мине Рәүеф Шаһиевтың егәр­ле, ябай, ихлас булыуы, үтә лә ярҙамсыллығы һоҡландыра. Уның ижад юлы, кешелек сифаттары, аң-зиһен кимәле Марат Минһажет­диновтың, Ишмөхәмәт Ғәләүет­диновтың йәшәү рәүешенә тап килеүе ғәжәпләндерә лә, хайран да ҡалдыра. Өсәүһе лә бер ра­йондан, заманында береһе белем биргән, икеһе олуғ ғалимдан белем алған.

Уйлап ҡуям: иң матур сифаттарын – тура һүҙлелекте, сая­лыҡты, итәғәтлелекте, ғорурлыҡты Марат Хәләф улы шәкерттәренә күмәртәләп, йомарт өләшкән икән дәбаһа! Милли әҙәбиәтебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә тоғролоҡ ҡылып, донъяла иң тәүҙә һүҙ булғанын аныҡ төшөнөп, уның ҡәҙерен белеп эш иткән Рәүеф Вәли улы Шаһиев 1999 йылда филология фәндәре докторы, профессор, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Роберт Нурмөхәмәт улы Байымов етәк­селегендә “Хәҙерге башҡорт про­заһында герой концепцияһы” тигән темаға диссертацияһын уңышлы яҡлай. Районда йәшәп, тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫ эшкә сумып, ғилми дәрәжәгә өлгәшеү – бик һирәктәр өлөшөлөр. Үҙ ваҡытында күренекле тел белгесе Вәли Шәғәле улы Псәнчиндең уҡыу­сыһына ҡарата: “Рәүеф Шаһиев­тың был тәүәккәллеге ижади ҡаһарманлыҡҡа тиң”, – тиеүендә дөрөҫлөк ята, тип уйлайым.

Рәүеф Шаһиевтың тынғыһыҙ, баш баҫып ижад итеүе әле лә дауам итә. Быйыл ул үҙенең Наурыҙ мәктәбендә уҡытҡан Әсмә Әхмәт­вәли ҡыҙы Мөслимова хөрмәтенә “Йөҙөк ҡашы Әсмә апай”, Зөмәрә Вәли ҡыҙы Хисмәтуллинаның тын­ғыһыҙ тормошона, эшмәкәрлегенә арнап, “Зөмәрә апай балҡышы” исемле хәтер китаптарын нәшер итте. Ҙур, иманлы һәм изге хеҙмәт башҡарылды, БАССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыу­сыларына Хәтер даны яңғыраны. Билдәле табибә, Рәсәйҙең Һаулыҡ һаҡлау отличнигы Рима Хәйҙәр ҡыҙының 90 йәшенә арналған “Сәләмәт рух һағында” тигән китабы – бөгөн уҡыусыһы ҡулында.

Рәүеф Вәли улы Шаһиевтың булмышы – кешеләр күңеленә ҡолас ташлап сәйәхәт итеү, уларҙан матурлыҡ эҙләү, рухи күперҙәр һалыу, изгелек, иман нурҙары өләшеү. Был фани донъя­ла шунан да бөйөк миссия бармы икән? Юҡтыр! Ә эш өҫтәлендә “Атайсалдың ғилем йондоҙҙары”, “Икмәк булһа, йыр ҙа була”, “Ижад алиһәләре”, “Әҙәби тәнҡиткә фекер арғымағы”, “Ялҡынлы патриот. Милләт һаҡсыһы”, “Ижад офоҡ­тары киңәйә”, “Марат Минһажет­динов. Тормошо һәм ижады”, “Учалы ынйы­лары”, “Мәғариф йондо­ҙо”, “Ғилем һәм әҙәп илселәре”, “Лира Яҡшыбаеваның 12 йондоҙо” йыйынтыҡтары, монографиялары нәшерләүгә әҙер.

Иҫең китер, ҡасан өлгөрәлер ул. Был тиклем ижадҡа сумыу – үҙе үк, Вәли Шәғәле улы әйтмешләй (ҡабатлауҙан доға иҫкермәй), ысын мәғәнәһендә ауыр, яуаплы йөк тартыу – ҡаһарманлыҡ, эйе, көнләшерлек ихтыяр көсө үә ватансылыҡ!

Фәрзәнә ҒӨБӘЙҘУЛЛИНА,

яҙыусы, Һ. Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.