Ғалимәнең фиҙакәр хеҙмәт емеше

Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре докторы Гөлназ Булат ҡыҙы Азаматованың “Рәсәйҙең күп милләтле төбәгендә земство идаралығы: Өфө губернаһы миҫалында, 1874 – 1917 йылдар” тип аталған монографияһы донъя күрҙе.

Тарих, тел һәм әҙәбиәт институ­тының проекты һаналған был хеҙ­мәт “Ватан тарихы” фонды ярҙа­мында донъя күргән. Тарихсы Гөлназ Азаматова – Рәсәйҙә 1864 йылда индерелә башлаған земство реформаһы, үҙидаралыҡ тарихы менән оҙаҡ йылдар ҡыҙыҡһынған, ошо теманы лайыҡлы өйрәнгән, ғилми хеҙмәттәр яҙған ғалимә.  

Тарихсылар, ғөмүмән, киң йә­мә­ғәтселек өсөн әһәмиәтле моно­графияның исем туйы Ә.-З. Вәлиди исемендәге Республика Милли китапханаһында үтте. Авторҙың кол­легалары, тарихсылар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре бөгөнгө Рәсәйҙә үҙи­да­ралыҡты үҫтереү шарттарында был монографияның көнүҙәк бу­лы­уын айырып билдәләне. Хеҙ­мәт үҙендә бихисап архив мате­риал­дарын, земство реформаһы осо­рон­дағы башҡарылған эштәр тура­һын­да һөйләгән сығанаҡтарҙы, ха­лыҡ­тың шул ваҡыттағы тормош-көн­күрешенә ҡағылышлы мате­ри­ал­дарҙы туплауы менән әһә­миәт­ле, тип билдәләне сығыш яһаусылар.

– Был монография – автор Гөлназ Азаматованың күп йыллыҡ фиҙакәр хеҙмәт емеше. Үҙ ваҡы­тында ул ошо тема буйынса док­торлыҡ диссертацияһын уңыш­лы яҡланы һәм ғилми хеҙмәтен мо­но­графия булараҡ та эшләне. Ул “Ватан тарихы” фонды ярҙа­мында нәшер ителде. Тема көнүҙәк булы­уы менән әһәмиәтле, сөнки ул заманында Рәсәй империя­һын­да алдын­ғыларҙан һаналған Урал төбәге миҫалында ҡарала. Автор тарафынан республиканың ғына тү­гел, күрше төбәктәрҙең, үҙәк архив­тарҙың сығанаҡтары һәм мә­ғлү­мәттәре ентекле өйрәнелде, – тип билдәләне Рәсәй Фәндәр ака­де­мияһы Өфө федераль тикше­ре­неүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры, география фәндәре докторы Айбулат Псәнчин.

Рәсәй тарих йәмғиәтенең Баш­ҡорт­остандағы төбәк бүлексәһе советы рәйесе, республиканың Мәҙә­ниәт министрлығы ҡарамағындағы Гуманитар тикшеренеүҙәр үҙәге ди­ректоры, политология фәндәре кандидаты Марат Мәрҙәнов: “Был проект – күптән түгел, йәғни февраль айында барлыҡҡа килгән беҙ­ҙең бүлексәнең тәүге башланғыс­тарының береһе. Ул бүлексә советы тарафынан ҡаралып, төплө, нигеҙле фәнни хеҙмәт тип табылды”, – тип Гөлназ Булат ҡыҙының монографияһына ҙур баһа бирҙе. Шулай уҡ Марат Хәмитйән улы быйыл 1 декабрҙә “Рәсәй тарихы” фондының монографиялар, фәнни-мәғрифәти күргәҙмәләр һәм башҡа проекттарға яңы конкурс иғлан итәсәге хаҡында белдерҙе.

Монографияның исем туйы йән­ле фекер алышыу рәүешендә бар­ҙы. Ҙур эште атҡарып сыҡҡан ғали­мә Гөлназ Булат ҡыҙы Азаматова үҙе эшләгән институт етәкселегенә, тарих һәм Башҡортостан мәҙәниәте тарихы бүлегендәге коллегаларына, Рәсәй тарих йәмғиәтенә һәм “Ватан тарихы” фондына ҙур рәхмә­тен белдерҙе. Автор билдәләүенсә, “тап земство идаралығы осоронда урындағы үҙидара нигеҙҙәре – һалым базаһы, депутаттар һайлау системаһы барлыҡҡа килә”. Быға тиклем дә ҡайһы бер авторҙар үҙ хеҙмәттәрендә был осорҙо яҡтырт­ты, әммә улар айырым өлкәләргә – мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, ветеринария, агрономияға ҡағылышлы булды. Ә ғалимәнең ҙур хеҙмә­тен­дә земствоның төбәк үҫешен­дәге роле киң даирәлә ҡарала һәм баһалана.

Тарихсы һәм ғалимдарҙан Баш­ҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәү­ләт хеҙмәте һәм идара итеү акаде­мияһы ректоры Данияр Абдрахма­нов, ошо уҡыу йортоноң доценты Марат Халиҡов, Ә.-З. Вәлиди исе­мендәге Республика Милли китап­ханаһы директоры Марат Зөлҡәр­нәйев, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының бүлек мөдире Марсиль Фархшатов, республика Милли архивының бүлек начальнигы Зөфәр Ғәтиәтуллин, “Башҡортостан энциклопедияһы”ның ғилми секретары Клара Әһлиуллина һәм башҡалар монографияның әһәмиәтен һәм үҙидара системаһы үҫешкән бөгөнгө заманда айырыуса көнүҙәклеген билдәләне.

Ә.-З. Вәлиди исемендәге Республика Милли китапханаһы тарафынан ойошторолған Рәсәйҙә земство реформаһына арналған күргәҙмә лә күптәр күңеленә хуш килде, уның ярҙамында китапхана фондында һаҡланған үҙенсәлекле сығанаҡтар менән танышырға мөмкин булды.

Гөлдәр ЯҠШЫҒОЛОВА.