Һалдат һуғышты һайламай

1989 йылдың февралендә Бөйөк Ватан һуғышынан ике тапҡыр оҙағыраҡҡа һуҙылған Афған һуғышы тамамланды. Туғыҙ йыл, бер ай һәм ун һигеҙ көн рәттән ергә ҡан ҡатыш йәш ҡойола. Был яуҙа Рәсәйҙең 550 мең һалдаты һәм офицеры ҡатнаша.

Яугир-интернационалистар араһын­да Мәсетле районы егеттәре лә була. Яңы Мишәр ауылынан Рамир Сабир улы Камалов – шундай яугирҙәрҙең береһе. Уның атаһы хәрби осоусы булып хеҙмәт иткән, ә әсәһе колхозда эшләй. Ғаиләлә туғыҙ бала тәрбиәләнә, ата-әсәһенә ярҙам итеү өсөн Рамир Камалов етенсе класта уҡығанда комбайнсы ярҙамсыһы булып эшкә төшә.

Мәктәпте тамамлағандан һуң, Красноуфимск училищеһына уҡырға инеп, слесарь-водитель һөнәрен үҙләштерә. 1970 йылдың октябрендә хеҙмәткә алына һәм Ленинград өлкәһенең Выборг районында водитель булып хеҙмәт итә.

 – Һуғыш барғанын беҙ белмәнек, – тип хәтирәләре менән уртаҡлаша Рамир Сабир улы. – Украинала етди уҡыу­ҙар үтәсәге хаҡында әйттеләр. Бер ваҡыт беҙҙе Выборг ҡалаһындағы емерелгән өй урынын таҙартырға ебәр­ҙеләр, шунда саҡта Афғанстанда һуғыш барғанлығы хаҡында белдек, тик ул турала бер ниндәй ҙә рәсми хәбәр булманы. Ошо хәлдән һуң башҡалар менән хәбәрләшеү булмаһын өсөн, беҙҙе ике көн буйы казарманан сығарманылар.

Тиҙҙән һалдаттарҙың “сәйәхәте” баш­лана: йөк самолетында Ленинград ҡа­лаһына осалар, һуңынан – Ырымбур, Сәмәрҡәнд, унда яңы хәрби техника ала­лар. Рамир Камалов ‘’БМ-21’’ хәрби ма­шинаһына водитель итеп тәғәйенләнә.

– Артабан Советтар Союзының  иң көньяҡ нөктәһенә – Афғанстан менән сиктәш Кушка ҡалаһына юлландыҡ. Өс дивизион составында беҙ палат­каларҙа урынлаштыҡ, көн дә хәрби күнекмәләр уҙғарыла. 23 февралдә беҙҙе таңғы биштә аяҡҡа баҫтырҙылар, байрам концерты булды, балалар сығыш яһаны, сәскәләр гөлләмәһе ме­нән бүләкләне. Һуңынан һуғышҡа инә­сәгебеҙ, граждандарға ярҙам итәсә­гебеҙ, яуҙан әйләнеп ҡайтҡас, дан һәм хөрмәткә күмеләсәгебеҙ хаҡында хәбәр иттеләр, – тип хәтерләй Рамир Камалов.

Митингта һуғышҡа барырға теләмә­гәндәргә сафтан сығырға тәҡдим итә­ләр, тик бер кем дә урынынан ҡуҙғал­май. Рамир Сабир улы хеҙмәт итеү ба­рышында төрлө ауыр хәрби опера­цияларҙа ҡатнаша. Ундағы хәл-ваҡи­ғаларҙың ҡайһы берҙәре ғүмерлеккә хәтерендә уйылып ҡалған.

– Иң ауыры тәүге артылыш булды, – тип хәтерләй яугир. – Колоннала машиналар күп – танк, БМП, БТР, яғыу­лыҡ, һыу, аш-һыу ташыусылар. Тышта ныҡ һыуыҡ, хәрби машиналар тау битләүе буйлап тар һуҡмаҡтан үтергә тейеш. Тап ошо урында тәүге юғал­тыу­ҙар башланды – “Ураган” хәрби ма­шинаһы экипажы менән тауҙан түбән осто.

Тау битләүенән төшкәс, дивизион Герат ҡалаһы янында урынлаша. Па­лат­каларҙа йәшәргә тура килә, уны йылытыу өсөн хәрби машиналарҙың тәгәр­мәс­тәренә терәп ҡуйыуға әҙерләнгән утын, һуңынан снаряд йәшниктәре яғыла. Март башында Фәрәх провин­цияһына тәүге хәрби рейд яһағанда Рамир Камаловтың хәрби машинаһы тәүге тапҡыр төбәп ут яуҙыра. Унда япон шәкәре һәм ебәк туҡыма тейәлгән келәткә юлығалар. Һуңыраҡ ошондай уҡ рейдтарҙа ҡорал келәттәренә лә тап булалар.

Һуғыш ваҡытында һалдаттарға күпте күрергә тура килә: биҙгәк, һары ауырыуы кеүек  йоғошло сирҙәр меңәрләгән һалдаттың сәләмәтлегенә ҙур зыян килтерә, хатта үлем осраҡтары ла булғылай. Рамир Камалов, ниндәйҙер ризыҡтан ағыуланып, оҙаҡ ваҡыт госпиталдә ята, һуңынан әсәһе һалдат улын килеп ала.

Хеҙмәттән ҡайтҡас, әсәһе янында ҡа­ла, колхозда янғын һүндереүсе, келәт мөдире, бригадир булып эшләй, аҙаҡ­тан әҙерләүҙәр контораһында эшен дауам итә. Хәрби хәрәкәттә ҡатнаш­ҡа­ны өсөн льгота буйынса ағас бүлеп бирәләр, ул үҙ көсө менән өй һалып сыға. Йәмәғәте менән өс бала тәрбиә­ләп үҫтерәләр. Әле улар шәхси хужа­лыҡта мал ҡарап, ҡош-ҡорт үрсетеп, имен ғүмер кисерә.  

Лариса РИЗВАНОВА.

Мәсетле районы.