Эшен күңел һалып башҡара

Замандаштарыбыҙҙың уңыш сере күпселек осраҡта эште күңел һалып башҡара белеүенә бәйлелер. Ундайҙар ниндәй генә һөнәргә эйә булһа ла юғалып ҡалмай, үҙ бейеклектәрен яулай. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ишембай ҡала мәҙәниәт һарайының “Берғамыт” муниципаль халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе Артур Рим улы МӨХӘМӘТЙӘНОВ менән әңгәмәбеҙ ошо фекеребеҙҙе нығытты.

– Артур Рим улы, һеҙҙең бе­йеү юлын һайлауығыҙ бала саҡтағы хыялмы? Ҡайһы ауыл сәхнәһенән башланды сәнғәткә аҙымығыҙ?

– Бейеүгә ынтылыш бәләкәй саҡтан һалынғандыр, тим. Үҙем Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылында тыуып үҫтем. Башланғыс кластарҙа уҡығанда һәр класҡа йөрөп, балаларҙы тыпырҙат­тырып ҡарап, “Өмөт” тигән йыр-бейеү ансамбленә йыйҙылар. Ул ансамбль менән Өфөгә республика сараларында ла уңышлы сығыш яһап ҡайттыҡ. Үкенескә ҡаршы, аҙаҡ коллектив һүнеп ҡалды. Бәләкәйҙән оҫта бейеүсе булдым, тип әйтә алмаһам да, был сәнғәт төрө бик оҡшай торғайны.

Мәктәпте тамамлағас, шунда уҡ уҡырға тип ситкә сығып кит­мәнем. Бер аҙ колхозда эшләнем, комбайнсы ла, балта оҫтаһы ла булырға тура килде. Шул осорҙа үҙешмәкәрҙәр фестивалендә ҡатнашыу өсөн коллектив тупланылар. Бер нисә бейеү өйрәнеп, Баймаҡ ҡалаһында матур сығыш яһап ҡайттыҡ. Костюмдар тектереп, башҡа ауылдарға гастрол­дәргә лә йөрөп алдыҡ.

Нисек мәҙәниәт юлын һай­ланыммы? Быға әсәйемдең кәңәше йоғонто яһағандыр. “Уҡырға, һөнәр алырға кәрәк. Ятма ауылда!” тигәс, Өфө сәнғәт академияһына актерлыҡ бүле­генә юлландым. Иң һуңғы турға тиклем бөтәһе лә уңышлы барҙы. Уҡырға индемме-юҡмы – ул турала яуапты шунда уҡ әйтмә­неләр. Көҙгә саҡырырҙар тигән өмөт бар ине. Шулай ҙа күп уйлап тормаҫтан, ҡайтышлай Стәрлета­маҡтағы республика мәҙәниәт техникумына бейеү һәм театр бүлегенә имтихандар тапшыр­ҙым.

Бейеүсе һөнәре күңелемә яҡын булғас, шул юлды һайла­ным. Стәрлетамаҡҡа уҡырға инеп, ҡанатланып йөрөгән мәлдә Өфөнән дә саҡырыу алдым. Барһам, йәнә имтихандарҙа һынау тоттом. Академияла уҡыу мөмкинлеге бар ине, ләкин мине Стәрлетамаҡ нығыраҡ үҙенә тартты. Имтихандан сығып, ниндәй ҡарарға килергә белмәйенсә уйланып ултырғанда, телевизорҙа Стәрлетамаҡ бейеү театрының концерты иғтибарымды йәлеп итте. “Ике ҡуяндың ҡойроғон бер юлы тотоп булмай”, – тинем дә, мәҙәниәт техникумына юлландым. Бер ҡасан да был ҡарарыма үкенгәнем булманы. Минән бик яҡшы актер сыҡмаҫ ине, тип уйлайым. Бейеү менән күберәк файҙа килтерәсәгемде аңланым.

– Яҙмышығыҙ Ишембай менән нисек бәйләнеп китте?

– Уның да үҙ сере бар. Студент йылдарында Стәрлетамаҡ районы һылыуы, буласаҡ тормош иптәшем Эльвира менән дуҫлаш­тыҡ. Ул минән ике курсҡа түбән уҡыны. Эльвира уҡып бөткәнсе, бик алыҫҡа китмәй генә эшләй торайым тип, Ишембай мәҙәниәт йортона урынлаштым. Шулай итеп “Берғамыт” халыҡ бейеүҙәре ансамблендә бейей башланым.

Ишембай миңә шунда уҡ оҡшаны. Тыныс ҡына, бәләкәй ҡала булыуы менән күңелемә ятты. Үҙем дә артыҡ шау-шыуҙы яратманым. Эльвира уҡып бөткәс, өйләнешеп, Ишембайҙа төпләнеп йәшәп алып киттек. Кинйәбулат ауылында – “Тәйрүк”, ҡалалағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия-интернатында “Алтынай” бейеү ансамблдәренә етәкселек итеү уҡытыу өлкәһендә тәжрибә бирҙе. Ә 2013 йылдан мине “Берғамыт” халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе итеп тәғәйенлә­неләр. Шул йылда ситтән тороп Силәбе дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһын да тамамланым.

– Сәхнәлә бейеү оҡшаймы, әллә бейергә өйрәтеүме?

– Миңә бейеү ҙә оҡшай, шулай ҙа етәкселек итеү, бейергә өйрәтеү күпкә ҡыҙыҡлыраҡ. Бында ижади яҡтан нығыраҡ үҫәһең – бейеүҙе ҡуяһың, нимәнелер үҙ­гәртәһең, байытаһың. “Берға­мыт”­тарға алмашҡа “Алтынай” һәм “Аҡбуҙат” балалар ансамбл­дәре үҫеп килә. Уларҙың һәр бе­реһендә икешәр төркөм туплан­ған. Балалар менән эшләүе өлкәндәргә ҡарағанда ауырыраҡ, әлбиттә. Уларға көс тә күп талап ителә. Теләгән кем шәп бейеүсе лә булып китә алмай, ләкин күңелендә дәрте булған һәр береһен концерттарҙа сығыш яһарлыҡ итеп баҫырға өйрәтергә мөмкин.

– Бейеүҙән башҡа күңелегеҙгә яҡын тағы ла ниндәй шөғөлдә­регеҙ бар?

– Һүрәт төшөрөргә яратам. Һул ҡул менән һүрәт төшөрәм, уң ҡул менән яҙам. Бала саҡта һулаҡай булғанмын. Яҙырға уң ҡулға өйрәткәндәр. Моғайын, шуға яҙыуым да сатай-ботайҙыр. Ә бына һүрәтте тик һул ҡул менән төшөрһәм дә матур ғына килеп сыға. Күберәк тәбиғәт күренеш­тәрен һынландырырға яратам. Ҡайҙалыр гастролгә китеп барабыҙ икән, тәҙрә аша ундағы күренештәргә текәләм, уйға сумам. Ана шул күренештәр ҡағыҙға рәсем булып теркәлә.

Балта эше лә күңелемә яҡын. Ошо оҫталығымды белеп, бер саҡ ҡатынымдың өләсәһе һандыҡ эшләп биреүемде үтенде. Беренсегә тотонһам да, бик ҡупшы әйбер килеп сыҡты. Эшемде оҡшатып, аҙаҡ әллә күпме инәйҙәргә яһап бирҙем әле. Ағастан нимәлер эшләү миңә бер ҡыйынлыҡ та тыуҙырмай. Атайым рәссам-биҙәүсе булды, уның һәләте миңә лә күскәндер, тим.

– Ғаиләгеҙ, балаларығыҙ тураһында ла ишетке килә. Улы­ғыҙ Камилдың балалар араһын­да уҙғарылған “Байыҡ” республика телевизион бейеү конкурсында Гран-при яулауын беләбеҙ. Улар һеҙҙең юлды һайларға уйлай­ҙыр, бәлки?

– Ғаиләмә килгәндә, барыбыҙ ҙа тиерлек мәҙәниәт ҡаҙанында ҡайнайбыҙ, тиһәк тә, хата булмаҫ. Ҡатыным Эльвира ҡаланың үҙәк китапханаһында хеҙмәт итә, эше төрлө мәҙәни саралар уҙғарыуға бәйле. Бынан тыш, ул миңә лә ярҙам итергә өлгөрә. Концерт, конкурсҡа әҙерлек кеүек тығыҙ мәлдәрҙә – минең таянысым ул. Өс балабыҙ бар: Алтынай  Ишембай ҡалаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия-интернатында IX класта уҡый, ул “Берғамыт” ансамблендә лә, “Алтынай”ҙа ла бейергә өлгөрә. Әлегә киләсәктә ниндәй һөнәр һайлаясағын хәл итмәгән.

Уртансыбыҙ Камил шулай уҡ башҡорт гимназияһында, быйыл етенсене тамамлай. Ул да бәләкәйҙән сәхнәлә. Әсәһе конкурста ҡатнашҡанда, тәүге тапҡыр дүрт йәшендә сәхнәгә сыҡҡайны, шунан бирле бейеү уның күңелен арбаған. Ә инде бынан бер нисә йыл элек “Байыҡ” республика балалар бейеү телевизион конкурсында Гран-при яулағандан һуң, киләсәктә бейеүсе буласағын хәбәр итте. Быйыл ул Рудольф Нуриев исемендәге хореография колледжына уҡырға барырға ниәтләй

Шуны билдәләр инем, Алтынайҙа ла, Камилда ла бәләкәйҙән үк күңелдәрендә бейеү рухы һиҙелеп тора. Ә бына дүрт йәшлек кесе улыбыҙ Ҡадирҙа әлегә бейеүгә ынтылыш әллә ни тойолмай.

– Сәхнә кешеһен хис-тойғоға бай итеп күрергә күнеккәнбеҙ. Күңелегеҙҙең аҫтын-өҫкә килтер­гән, йөрәгегеҙҙә уйылып ҡалған берәй хәл-ваҡиға булдымы?

– Элек күңелем менән ҡаты кеше инем, хис-тойғоға бирелеп барманым. Ҡартатайым да шундай холҡо менән айырылып тор­ған, был сифат нәҫелдән киләлер, моғайын. Ә бына әсәйемдең мәрхүм булыуы мине ҡырҡа үҙгәртте, бөтөнләй икенсе кешегә әйләндерҙе, тиергә мөмкин. Хәҙер күңелем тиҙ генә яраланып бара.

– Кешеләге ниндәй сифаттар һеҙгә оҡшамай?

– Алдашҡанды яратмайым. Бигерәк тә өлкәндәрҙә. Кеше үҙ ҡылығы өсөн яуап бирә белергә тейеш. Нимәлер килеп сыҡмай икән, әрләнһә-әрләнһен, ләкин дөрөҫөн әйтергә тейеш, тип уйлайым. Тырышҡанда үҙ-үҙеңде еңеп, кәрәкмәгән сифаттарҙан ҡотолоп була. Үҙемә килгәндә, элек баҙнатһыҙлығым күп мәшә­ҡәт тыуҙыра ине. Яйлап уны еңергә өйрәндем. Кешелә хөрмәт иткән сифаттарым – яуаплылыҡ тоя белеүе: эшендә лә, ғаилә­һендә лә.

– Киләсәккә ниндәй хыялда­рығыҙ бар?

– Шәхси хыялдарға килгәндә, ауылда тыуып үҫкәнгәме, мине ошо мөхит үҙенә тарта. Иң ҙур хыялдарымдың береһе – ауылда йорт төҙөп, шунда йәшәү. Әле ҡаланан алыҫ түгел Кинйәбулат ауылында шәхси йортобоҙҙо һалыу өҫтөндәбеҙ. Уны төҙөп бөтөп, ғаиләбеҙ менән шунда күсер мәлде түҙемһеҙлек менән көтәм.

Эштәге пландар ҙа байтаҡ – ансамблдәр менән төрлө конкурс­тарҙа ҡатнашыу маҡсаты тора. Әле “Алтынай” коллективы бил­дәле хореограф Фәйзи Ғәскәров исемендәге призға халыҡ бейеү­ҙәре ансамблдәренең фестива­ленә саҡырыу алды. Шуға әҙерләнәбеҙ.

Һәр коллективтың, ҙурмы, бәләкәйме, үҙенең ҡаҙаныштары бар. “Берғамыт” халыҡ бейеүҙәре ансамбленең дә республика конкурстарында яулаған уңыштары бар. Уны халыҡ та бик ярата, Ишембайҙа концерттары зал тулы тамашасы йыя. Башҡорт­остан Хөкүмәте уҙғарған мәртә­бәле сараларға ла йыш саҡы­ралар. Былтыр Өфөлә Бөтә донъя фольклориадаһын асыу тантанаһында ҡатнаштылар, ошо уҡ сарала Ишембайҙа ла сығыш яһанылар. Республиканың бере­һенән-береһе көслөрәк коллективтары менән бер сәхнәлә бейеү ансамблдең оҫталыҡ ҡеүәтен арттыра.

– Әңгәмә өсөн рәхмәт! Һеҙгә артабан да ижади илһам те­ләйбеҙ. Район-ҡалаларҙа эшләп килгән һәләтле бейеү коллективтары – республикабыҙ мәҙә­ниә­тен күтәреүгә башланғыс нигеҙ. Эшегеҙҙәге уңыштарҙы ғаиләгеҙҙең имен, бәхетле булыуы тулыландырһын.

Резеда ШӘҢГӘРӘЕВА әңгәмәләште.