"Ҡарттар йортона кит, әсәй! Әхирәтең дә шунда бит..."

Ирем менән ғүмер буйы балалар тип йәшәнек. Икебеҙ ҙә һигеҙенсе кластан һуң ауылдағы колхозда эшкә егелдек, махсус һөнәр алмағас, артабан да гел ауыр хеҙмәт башҡарҙыҡ. Шуғалыр ҙа балаларыбыҙҙы тәү сиратта белемле итергә тырыштыҡ.

Биш ул һәм бер ҡыҙ. Күмәк малайҙарҙан һуң, ниһайәт, ҡыҙыбыҙ тыуғас, шатлығыбыҙҙың сиге булманы. Атаһы бигерәк осоп йөрөнө, бәләкәскә нимә алып, нимә бирергә белмәҫ, уға беребеҙҙән дә һүҙ әйттермәҫ, “өф” итеп кенә торор ине.

Гел ауыр эштәр башҡарған ирем 59 йәшендә генә яман сирҙән мәңгелеккә китеп барҙы. Ул ваҡытта биш улыбыҙҙың өлкәндәре юғары уҡыу йорттарын тамамлап, үҙаллы йәшәй, бәләкәй икеһе университетта белем ала ине. 15-16 йәштәр тирәһендәге ҡыҙыбыҙ иһә ауыр ҡайғынан айырыуса бөтөрөндө, һығылып төштө. Мин, үҙемде лә онотоп, уның өсөн хафаланып йәшәй башланым. Ә ҡыҙым, иғтибарҙан шашҡандай, уҡыуын һүлпәнәйтте, кистәрен һуңлап ҡайтыуҙары ғәҙәтигә әйләнде. Үҙен донъялағы иң бәхетһеҙ үҫмер итеп күрһәтер ине.

11-се класты яҙа-йоҙа тамамлағас, юғары уҡыу йортона бюджет нигеҙендә инә алманы. “Миңә тигәс, шул инде. Атайым булһа, түләп уҡытыр ине. Һин малайҙарыңды ғына уйлайһың”, – тип миңә ғәҙелһеҙ ғәйепләүҙәр яуҙырып иланы. “Ысынлап та, атаһы иҫән булһа, ҡырҡҡа ярылып булһа ла, ҡыҙын уҡытыр ине шул. Иремдең рухы тыныс булһын”, – тип, ныҡлы ҡарарға килеп, кредит алып, ҡыҙымды түләүле нигеҙҙә юғары уҡыу йортона индерҙем.

Биш йыл буйы өҙлөкһөҙ бил бөгөп, бурысҡа батып, кире ҡаплап, баланы дипломлы иттем. Оҙаҡ та тормай, ҡыҙым кейәүгә сыҡты, туй мәшәҡәттәре менән булдым.

Артабан бер аҙ тынысланырмын, ял итермен, тиһәм, юҡ – яңы ҡаңғырыҡ башланды. “Кеше фатирында торабыҙ. Исмаһам, тәүге иғәнәне йыя алһаҡ, үҙ мөйөшөбөҙ булыр ине, – тип илауланы бер ҡайтҡанында ҡыҙым. – Әсәй, нимәгә һиңә был яландай ҙур йорт? Әйҙә, һатайыҡ та, беҙҙең менән бергә йәшәрһең. Өфөнән алыҫ булмағас, өйҙө ҡыйбатҡа һата аласаҡбыҙ”.

Һеңлеләренең был ниәтен улдарым да ишетеп, төрлөһө төрлө яҡтан шылтырата башланы. “Әсәй, йортоңдо һатаһы булма, – тине барыһы ла. – Кейәү проблеманы үҙе хәл итһен, ир кеше ләһә”.

Әммә бәләкәйҙән үҙ һүҙле, алдына алғанды ҡуймай торған ҡыҙымды бер нисек тә еңә алманым. Йортомдо һатып, ҡарт көнөмдә ҡалаға күсеп килергә мәжбүр булдым.

Ике бүлмәле фатирҙа үҙемдең айырым мөйөшөм юҡ. Ҡунаҡ бүлмәһендәмен. Ҡыҙым менән кейәүем үҙҙәре өсөн йәшәргә тырыша, бәпәй алырға уйламай. Мине бар тип тә белмәгәндәй, өйҙә ярым яланғас йөрөйҙәр. Ҡыҙым инде, ярай, үҙ балам, ҡатын кеше. Ә кейәү һуң... Эштән ҡайтып инеү менән сисенеп ташлап, трусикта ғына йөрөй, өҫтәл янына ла шул килеш ултыра.

Ял көндәре етһә, фатирға йыш ҡына дуҫтары килеп тула. Шау-шыу, һүгенеү... Һыу эсергә лә сыға алмай ултырған мәлдәрем була.

Ә бер таңда, дуҫтары таралышҡас, кейәү менән ҡыҙым яр һалып ирешергә тотондо. Бындай хәл бер бөгөн түгел, йыш ҡына ҡабатлана ине. Сыҙамлығым һынып, яндарына сыҡтым да: “Туҡтағыҙ әле! – тип ҡысҡырҙым. – Мине бар тип беләһегеҙме ул һеҙ? Саҡ ҡына ла хөрмәтегеҙ юҡмы? – Унан, ирекһеҙҙән, илап ебәрҙем. – Ҡарттар йортона алып барып ташлағыҙ улайһа. Кәрәгем бөткәс...”

Тегеләр шаулашыуҙан туҡтап ҡалды. Унан ҡыҙым ҡапыл һаһылдап көлөп ебәрҙе:

– Ҡарттар йорто, тиһеңме? Әйҙә, әйҙә, кит! Ауылдағы яҡын әхирәтең дә шунда лаһа – бергә булырһығыҙ!

Үҙ балаңдан бындай һүҙҙәр ишетеүе... Тәүлек дауамында тора алмай, иңрәп яттым. Унан, тыныслана бара, ҡыҙымды аҡларлыҡ һүҙҙәр эҙләргә тотондом. “Эскән ине бит балам. Ә иҫерек кеше нимә генә әйтмәҫ. Хәҙер ул да эстән өҙгөләнәлер әле...”

Әммә ҡыҙымда үкенеү тойғоһо һиҙмәнем. Ғәфү ит, тип тә өндәшмәне. Элеккесә, ял көндәрендә кәйеф-сафа ҡороуҙары дауам итә. Бөтә сабырлығымды йыйып, өндәшмәй ятам. Әллә, ысынлап та, ҡарттар йортона китергәме икән? Улдарымды теге саҡта тыңламағас, уларҙан ярҙам һорарға уңайһыҙланам. Килен ҡулына ла ҡалғы килмәй. Үҙ ҡыҙыңа ла һыймағас...

(Ҡалала йәшәгән өлкән йәштәге инәйҙән яҙып алынды).

Автор фотоһы.

Беҙҙең МАХ каналына ҡушылығыҙ: https://max.ru/gazetabashkortostan