Һәр кемгә лә кәрәк ил, Ватан: "Улым тыуһа, һинең исемде ҡушам!"

Һүҙемде бер аҙ алыҫтан башлайым. Махсус хәрби операция биләмәһенә барғас, төрлө позывнойлы егеттәр менән таныштыҡ. Шуныһы бер аҙ аптыратып та ҡуйғайны: “Башҡорт” (“Башкир”) позывнойын төрлө милләт вәкилдәре ала. Бигерәк тә рустар һис икеләнмәй “Башҡорт” булып йөрөй.

Был, берҙән, башҡорт халҡының яугир асылын таныу булһа, икенсенән, Пензанан килгән бер ир-уҙаман әйткәнсә, Башҡортостан Республикаһының был һуғыштағы яугирҙәргә мөнәсәбәтенә һыйыныу сараһы ла. Ул һис аптырамайынса: “Һеҙҙең Башлығығыҙ яугирҙәрҙе бик ныҡ ҡеүәтләй бит. Әлбиттә, позывной һайлағанда был хаҡта ла уйланым! Шуға ла “Башҡортостан” полкына ҡушылдым”, – тине ул.

2025 йылды ҡаршылаған кистә Үҙәк федераль каналдарҙың береһендә “Башҡорт” позывнойлы башҡорт егете Рәсәй халҡын Яңы йыл байрамы менән тәбрикләне. Был сюжетты күптәр ҡыҙыҡһынып ҡараны, төрлө социаль селтәрҙәргә һалды.

Тамырҙары менән Архангел районынан булған Мөҙәрис Аҫыл­баев хаҡында мәғлүмәтте миңә “Ун өсөнсө” еткерҙе. Рәхмәт, ысын мәғәнәһендә ғорурланырлыҡ ҡус­тығыҙ. Әйткәндәй, ул берәү генә түгел, ике егет улар. Икеһе хаҡында ла яҙмаларымды тәҡдим итәм.

Беренсе әңгәмәсем – гвардия старшинаһы, “Т-72” танкы командиры, танкист, ике тапҡыр Ҡаһар­манлыҡ ордены, Суворов ми­ҙалы һәм РФ Хәрби көстәре командующийының Рәхмәт хаты менән бүләкләнгән Мөҙәрис Аҫыл­баев атлы егет бөгөн махсус хәрби операция биләмәһендә. Ул үҙ теләге менән яуға юлланған. Өс туған ҡустыһының һәләк булыуы уны айырыуса ныҡ тетрәндергән.

Мөҙәрис менән әңгәмәне лә Телеграм аша ул бушаған арала эшләнек. Иҫ киткес тәүәккәл, ғәмәл­дәренән дә, һүҙенән дә саялыҡ бөркөлөп торған яҡташыбыҙ Архангел районының Тәүәкәс ауылында башланғыс мәктәпте та­мамлаған. Нефтекама ҡалаһында хәрби йүнәлешле мәктәп-интернатта, Иглин районының Ләмәҙ мәктәбендә, Өфө машиналар эшләү колледжында белем алған. 10 йәшенән үгәй атаһы Рафаил һәм әсәһе Әлфирә тәрбиәһендә үҫкән улар һеңлеһе Лилиә менән, шуға күрә егет тәрән ихтирам менән “атай-әсәйемә рәхмәт” тип әйткәндә береһен дә айырмай телгә ала.

Шуныһы ҡыҙыҡлы, Мөҙәристең исеме лә әрме сафынан килә икән. Хәрби хеҙмәттә атаһы Ғәфүр дуҫ егетенә: “Улым тыуһа, һинең исемде ҡушам!” – тип вәғәҙә итә һәм һүҙендә тора ла. Донъяға ярал­ғанынан алып малай хәрби хеҙмәт мөхите менән сорналған булған.

Тамырҙарына күҙ һалһаҡ, Баҙ­ран ҡарттың тоҡомдары ара­һында ил тойғоло ир-егеттәр етәрлек. Бүләһе Хисмәтулланың ейәндәре яугирҙәр – Мөхәмәтулла ла, Аҫылбай ҙа, Яҡшыбай ҙа яуҙа ҡат­нашҡан. Алсынбай олатаһы снайпер булған.

2018 йылдан Мөҙәрис әрме сафына юллана, ә инде 2019 йылда Оборона министрлығы менән контракт төҙөй. 2022 йылдың 1 майында махсус хәрби операцияға юллана. Ул бөгөн танк ғәскәрҙәре сос­тавында БПЛА взводында.

– Хәлдәрең нисек, Мөҙәрис?

– Һәйбәт. Хәрбиҙәрсә.

– Эш араһында һорауҙарға яуап бирһәң, яҡшы булыр ине.

– Ҡайтҡас эшләйек әңгәмәне. Телефон аша бер ҙә улай ара­лашҡан юҡ. Өс тапҡыр интервью алдылар, өсөһөндә лә журналист ҡаршымда ултырҙы. Әйҙәгеҙ, мин ялға ҡайтҡас, күрешеп һөйлә­шербеҙ. Ә былай нимәлер яҙып, аудиолар яҙҙырып ултырырға ваҡыт юҡ. Һеҙгә кәрәк булғанда бәйләнештә булмауым да ихтимал.

– Ҡайтҡас та эшләрбеҙ. Ә бы­ныһы яу ҡырынан, өҙөк-өҙөк аралашыу аша барыуы менән ҡәҙерле. Ваҡытың булғанда яуап бир, мин көтөрмөн. Текст баш­ҡортса буласаҡ. Башҡортса уҡыйһыңмы?

– Уҡыйым да, аңлайым да, һөй­ләшәм дә.

– Ни өсөн һорайыммы? Яңы йыл менән 1-се канал аша ҡотлағанда, русса телмәрең бик матур ине, таҙа һөйләшәһең. Ике телде лә яҡшы белеүең бик хуп!

– Рәхмәт!

– Отпуск ҡасан?

– Әйтә алмайым. Фронт һыҙығы алға күсә бара, шуға аныҡ ҡына даталарҙы әйтеүе ауыр. Барыһы ла тиҙ алмашына. Беҙ 2022 йылда инә алмаған ерҙәрҙә бөгөн Рәсәй подразделениелары тора. Юғалт­ҡан ауыл, ҡасаба, ҡалаларҙы кире ҡайтарып алдыҡ. Новодаровка, Ровнополь бөгөн беҙҙекеләр ҡулында.

Өфөлә буласаҡмын, Алла бир­һә. Эске эштәр министрлығы инс­титутында курсанттарға бер нисә дәрес бирәһе бар. Шунда  күре­шербеҙ.

– Нимә ул һинең өсөн шәхсән махсус хәрби операция?

– Махсус хәрби операция бөтә донъяға Рәсәйҙең ҡеүәтен күрһәт­те. Берҙәмлеген танытты. Хатта һис уйламаған кешеләрҙең ил тойғоло булыуын, эсендә, булмышында Ватан ғәме асылыуын күрһәтте. Беләһегеҙме, миңә һинең ҡулыңдан бер нимә лә килмәй, һинән кеше сыҡмаясаҡ, тип әйткән кешеләр булды. Ә мин бала саҡтан хәрби булырға хыялландым. Иң ҙур теләгем Ҡыҙыл майҙанда Еңеү парадында ҡатнашыу ине. Мине баһаламаған кешеләр хаталанған булып сыҡты.

– Шулай. Һин былтыр Мәс­кәүҙә махсус хәрби операция яугирҙәре составында Ҡыҙыл майҙанда 9 Майҙа парадта ҡатнаштың.

– Эйе, булды ундай хәл. Иҫ киткес һыуыҡ көн ине, буранлап торҙо хатта, ә беҙ хәрби күлдәктә, бронежилет кейгәнбеҙ. Ныҡ һалҡын булғанлыҡтан мин: “Беренсе батальон – алға, ҡалғандар – уңға!” тигән бойороҡто шундай итеп көттөм. Йылынырға кәрәк бит инде.

Унда минең өсөн шуныһы ла ҡыҙыҡлы булды: беҙ, ир-егеттәр, бер-беребеҙ менән сәтәкәй бар­маҡтар менән етәкләшкән килеш хәрәкәт итәбеҙ. Мин тәүге тапҡыр Ҡыҙыл майҙанға аяҡ баҫтым. Беренсенән, атай-әсәйем алдында ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙем. Улар мине телевизорҙан күрәсәк, тигән уйҙан күңелдә шундай рәхәтлек тойғоһо уянды. Мине тыуҙырған атайым был көндө күрә алманы инде, ул 2022 йылда вафат булып ҡалды. Әммә тәрбиәләгән атайым менән әсәйемә был тормошта минең дә нимәлер ҡулымдан килә, һеҙ һоҡланырлыҡ эштәр башҡара алам, тип әйтергә хаҡым бар.

– Кем ул ысын ир-егет?

– Дөрөҫөн әйткәндә, минең өсөн бөгөн ысын ир-егет – ул яу ҡырын­дағылар. Әлбиттә, тылда эш күп. Һәр кем үҙ майҙанында үҙ бурысын үтәһен. Ә беҙ, хәрбиҙәр, унда кәрәк.

– Һинеңсә, кем ул иң оҫта яугир?

– Александр Прохоренко.

– Уны шәхсән белә инеңме?

– Юҡ шул. Белмәүем бик йәл. Махсус хәрби операцияла иң көслө яугир – ул “Алеша” танкының экипажы, тип әйтә алам тағы ла. Улар­ҙың командиры менән шәхсән танышмын. Бергә хеҙмәт иттек. Экипажда улар өс кеше. Мин улар ме­нән бер блиндажда йәшәнем. “Алеша” – ысын мәғәнәһендә иң көслө экипаж. Уларҙың яуға сығы­уын бе­леү менән дошман танктары кире сигенә. Хәҙер яуҙар икенсе төр­лөрәк, беҙ күберәк һөжүм итәбеҙ.

– Саша Прохоренконың шәхе­сендә һине нимә тетрәндерә?

– Ул үҙендә көс табып, дошманды үҙенә ҡаршы ут асыуға мәжбүр иткән. Эйе, был – һуғыш, һәр беребеҙ ҡайҙа һәм нимә өсөн килгәнен аңлай. Әммә арала шуны аңлау менән бергә аңлы рәүештә илебеҙ өсөн шундай аҙымға барған егеттәр булыуы ғорурлыҡ тойғоһо уята.

– Бөгөн фронтта тактик йәһәт­тән үҙгәрештәр бармы?

– Оптик сүс системаһы пилот менән идара итеү ҡоролмалары араһында урынлаштырылған. Оптик сүс кабелдәре аша электр йәки электрон сигналдар ебәрелә. Үткәргестәр аша “осабыҙ”. Оптик сүскә күстек. Радиоэлектрон сис­тема хатта уны туҡтата алмай. Идара итеү ҙә, видео ла үткәр­гес­тәр аша бара. Сымдар ныҡ, уларҙы өҙөүе еңел түгел. Был үткәргесте өҙөр өсөн дрон ҡайсы менән осорға тейеш. Йәнә лә уны бер нимә менән дә туҡтатып булмай. Туҡтатырға уйлаған хәлдә лә туранан-тура дрон менән эләгергә кәрәк.

– Бөгөн һинең яуҙағы хеҙ­мәтең нимәнән ғибәрәт?

– Бөгөн мин БПЛА взводында, йәғни “ҡошсоҡтар”ға ҡаршы взводта хеҙмәт итәм. Радиоэлектрон ҡорол­маларҙы урынлаштырыу менән шөғөлләнәм. Алғы һыҙыҡҡа сыға­быҙ. Танк экипажының яҙмышы – минең ҡулда. Һауанан һөжүм бул­маһын өсөн дә һаҡта торам. Танкты яҡшы белеүем РЭБ-ты урынлаш­тырғанда ярҙам итә: мин нимәнең ҡайҙа һәм нисек икәнен беләм. Танкта хеҙмәт буйынса тәжрибәм етерлек. Әммә был – һуғыш: танк аҫтына нимә килеп керерен, өҫтә “ҡошсоҡтар” ҡайһы яҡтан осоп килерен күҙаллап булмай, ләкин тәжрибә менән килгән оҫталыҡ алға барырға ярҙам итә.

Бер мәл саҡ яраланмай ҡалдым. Эвакуация бүлеге командиры бул­ған саҡта беҙҙең машинаға FPV-дрон менән һөжүм иттеләр. Машина янып китте. Уны һүндерҙек, бер төн шунда ултырып сыҡтыҡ. 155-се калибр менән генә лә 19 тапҡыр “прилет” булды. Береһе лә машинаға теймәне. Биш-ун метр тирәләй беҙҙең янда тәрән соҡор­ҙар хасил булды был һөжүмдәрҙән. Иртәгәһенә беҙҙең арттан икенсе эвакуация маши­наһы килде. Улар, машина тирәләй соҡорҙарҙы күреп, беҙҙең иҫән ҡалыуыбыҙға таң ҡалды. Шундай хәлдәр ҙә була.

– Тимәк, һуғышта ла мөғ­жизәгә урын бар?

– Бар ғына түгел, күп тапҡыр минең менән шулай булды. Бер мәл позицияларға сыҡтыҡ, украин пулеметтары беҙгә ҡаршы ут асты. Ике пулемет ике яҡтан “еппәрә” генә. Беҙ ике кеше тауҙа ятабыҙ, пулялар, патрондар янға килеп төшә, әммә беҙгә теймәй. Белгән доғаларымды уҡый башланым, аяҡҡа теймәһә генә ярар ине, тим. Аяҡҡа тейһә, йүгерә алмаясаҡмын бит. Беҙ торҙоҡ та йүгерә баш­ланыҡ. Нимә булғандыр инде ул, белмәйем, әммә ике пулеметтан ҡасып ҡотолдоҡ.

Тағы ла бер шундай хәл булды. Яралы һалдатты алып сығып барғанда, минометтан аттылар. Ул һыҙғырып тороп осоп минең янға метр ярым тирәһендә килеп төштө лә ергә ҡаҙалды. Шартламаны. Повезло!

– Ҡаһарманлыҡ ордендары менән бүләкләнгәнһең. Һөйлә әле тарихтарын?

– Беренсеһе разведка өсөн бирелде. Уңышлы эшләнде, бөтәһе лә яуҙан иҫән сыҡты, үҙем дә яраһыҙ сыҡтым. Полк командиры шунда уҡ рапорт яҙҙы. Ҡаһар­манлыҡ ордены менән бүләкләп, разведка ротаһына күсерҙеләр.

Икенсеһенең тарихы ла оҙаҡ көттөрмәне. Ни бары ике аҙна уҙғас, алышҡа сыҡтыҡ. Ҡаршы яҡтың казармаларын таҙарттыҡ. Кәрәкле урынға барып еткәс тә, дошмандың беҙҙе көтөп тороуы һәм икенсе урындан һөжүм итә башлауы асыҡланды. Танкка ҡар­шы гранаталар менән ташландылар. Командир яраланғас та, взвод командиры бурысын үҙ өҫтөмә алдым. Алты саҡрым араны шыуышып үтеп, барыбыҙ ҙа имен сыға алдыҡ. Икенсе орденды ошонан һуң тапшырҙылар. Был – эш. Шул хаҡта һеҙгә мәғлүмәт еткерәм.

– Нимәнән оялаһың?

– Төшөнкөлөккә бирелеүҙән һәм атай-әсәйем алдында оятҡа ҡа­лыуҙан.

– Ҡурҡаһыңмы?

– Иҫәр кеше генә ҡурҡмайҙыр ул. Һуғыш – ул ҡурҡыныс. Әммә ир-егеттең ил алдында бурысы бар, беҙ уны атҡарып сығырға тейеш. Күңелдә болоҡһоу булып киткәндә, өйҙө, атай-әсәйҙе, матур мәлдәрҙе иҫкә алам. Үҙеңдә ҡур­ҡыуҙы еңә белергә лә кәрәк. Һуғыш быға өйрәтә.

– Яратҡан фильмың?

– “На краю бездны” киноһын яратып ҡарайым.

– Кешеләрҙә ниндәй сифат­тарға өҫтөнлөк бирәһең?

– Изге күңеллелек һәм ғәҙеллек.

– Әңгәмәне баҫып сығарыр өсөн фотоларың да кәрәк буласаҡ!

– Һеҙ миңә шул рәүешле кәләш­тәр табып бөтөрһөгөҙмө икән? (көлә – авт.).

– Өйләнмәгәнһеңме ни?

– Айырылыштыҡ. Әлегә минең өҫтә бер бурыс – Еңеүҙе яҡынай­тыу. Ғаилә ҡороу тураһында уйламайым да, сөнки башта ныҡлы нигеҙ кәрәк. Башҡараһы эштәр ҙә етәрлек, үҙегеҙ аңлап тораһығыҙ.

– Киләсәккә пландарың бармы?

– Юҡ, мин бер нимә лә планлаштырмайым. Иртәгә нимә була­һын берәү ҙә белмәй. Бөгөн минең алда бурыс бар, беҙ шуны үтәйбеҙ.

Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.

Автор тәҡдим иткән фотолар.